İsrail’de gerçekleştirilen son genel seçimler, Başbakan Binyamin Netanyahu liderliğindeki iktidar koalisyonunun parlamento sandalyelerinin 64’ten 53’e gerilemesiyle sonuçlandı. Ancak sandık verileri, Arap ve İslam ülkelerinden göç eden veya bu kökenlere sahip ailelerden gelen “Doğulu Yahudilerin” (Mizrahim) büyük çoğunluğunun; Likud, Şas, Yahudi Gücü ve Dini Siyonizm gibi aşırı sağcı partilere desteğini kesintisiz sürdürdüğünü ortaya koydu.
İsrail Parlamentosu (Knesset) verilerine göre, Doğulu Yahudiler ülkedeki toplam Yahudi nüfusunun yüzde 35,2’sini, Batı kökenli Aşkenaz Yahudileri yüzde 39,8’ini, karma kökene sahip olanlar ise yüzde 15,3’ünü oluşturuyor.
Seçim sonuçları ve çarpıcı coğrafi dağılım
İsrail Merkez Seçim Komitesi verileri, Doğulu Yahudilerin çoğunlukta olduğu Beerşeba, Ramle, Lod, Taberiye ve Aşkelon gibi kentlerde aşırı sağcı blokun yüzde 55’in üzerinde oy aldığını gösteriyor. Nüfus içindeki Doğulu Yahudi oranı arttıkça aşırı sağa, özellikle de Likud Partisi’ne yönelen oyların yükseldiği görülüyor.
Doğulu nüfusun yüzde 77 ile yüzde 99 arasında değiştiği 10 kentte aşırı sağcı partilerin oy oranı yüzde 62 ile yüzde 84 bandına ulaştı. Bu kentlerdeki oyların yaklaşık yarısı tek başına Likud’a gitti:
- Güney kentleri: Sderot, Netivot, Kiryat Malahi, Ofakim, Dimona ve Yeruham.
- Kuzey kentleri: Kiryat Şmona, Şlomi, Beysan ve Hatzor HaGlilit.
Söz konusu kentler, 7 Ekim olaylarından ve kuzey sınırındaki çatışmalardan en ağır etkilenen yerleşim yerleri olmasına rağmen seçmenlerin hükümeti cezalandırma yoluna gitmemesi dikkat çekti. Dahası, en büyük muhalefet partisi “Yaşar”ın lideri ve eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot’un da Doğulu kökenli olmasına rağmen bu seçmen tabanında beklenen kırılma yaşanmadı. Araştırmacı Momi Dahan’ın 2003-2021 yılları arasındaki dokuz seçimi kapsayan çalışması da Doğulu çoğunluğa sahip bölgelerde aşırı sağa oy verme oranının istikrarlı biçimde yüzde 60-70 aralığında seyrettiğini doğruluyor.
Aşırı sağa yönelimin sosyolojik ve psikolojik nedenleri
Siyaset bilimciler ve sosyologlar, Doğulu Yahudilerin aşırı sağa olan bağlılığını tarihsel, ekonomik ve psikolojik etkenlerle açıklıyor:
Tarihsel dışlanma ve Likud’un yükselişi
İsrail’in kuruluşundan itibaren toprak ve konut imkanlarında ayrıcalık tanınan Batılı Aşkenaz elitler ile ötekileştirilen Doğulu Yahudiler arasında derin bir sınıf farkı oluştu. Sol ve merkez sol hükümetlerin politikalarına tepki duyan Doğulu seçmenler, Menachem Begin liderliğindeki Herut hareketine (sonradan Likud) yönelerek 1977’de partiyi ilk kez iktidara taşıdı.
İsrailli araştırmacı Anat Rimon-Or, “İçinde Yaşayan Araba Karşı Modern Yahudi” adlı çalışmasında, Doğulu Yahudilerin Aşkenazlar karşısında hissettiği aşağılık kompleksinin, onları Araplara karşı ırkçı tutumlar benimseyerek Siyonist anlatıyla daha fazla özdeşleşmeye ittiğini belirtiyor. Uzmanlara göre bu kesim, göç etmeden önce birlikte yaşadıkları Araplardan farklı olduklarını Batılı Yahudilere kanıtlamak için aşırı milliyetçi bir çizgiye yöneliyor.
Yerleşim birimleri ve ekonomik motivasyon
1980’lerden itibaren yaşam standartlarını iyileştirmek amacıyla Batı Şeria’daki yasa dışı yerleşim birimlerine taşınan Doğulu Yahudiler, bugün bölgedeki yerleşimcilerin yaklaşık yüzde 50’sini oluşturuyor. Ekonomik kazanımlarının bu yerleşimlerin varlığına bağlı olması, onları toprak tavizi veya yerleşimlerin boşaltılmasını öngören her türlü barış girişimine karşı sert bir muhalefete itiyor. Araştırmacı Orna Levy, güvenlik kurumları ve yerleşimlerdeki Filistinlilerle yaşanan doğrudan sürtüşmelerin de bu radikalleşmeyi beslediğini vurguluyor.
Netanyahu figürüne bağlılık
Araştırmacı Yoav Peled’in verilerine göre, 2015’ten bu yana Likud seçmenlerinin yüzde 40’ı partiye oy verme nedeni olarak doğrudan Binyamin Netanyahu’yu gösteriyor. 2021 tarihli bir anket ise kendisini “Bibici” (Netanyahu destekçisi) olarak tanımlayanların yüzde 56,3’ünün Doğulu Yahudilerden oluştuğunu ortaya koydu. Fas kökenli psikolog Sharon Sheetrit, Doğulu Yahudilerin Netanyahu’yu bir yandan Aşkenaz elitleri içinde başarılı bir figür olarak gördüklerini, diğer yandan da sol siyasete duydukları ortak öfke nedeniyle onu kutsallaştırdıklarını ifade ediyor. Nitekim Haaretz gazetesinin araştırmasına göre, 7 Ekim sonrası ağır hasar alan Kiryat Şmona halkı bile sorumluluğu Netanyahu’ya yüklemek yerine yerel belediye başkanını suçlamayı tercih etti.
Sahadaki radikalleşme ve dini referansların rolü
Doğulu Yahudiler arasındaki aşırı sağcı eğilimler yalnızca sandıkla sınırlı kalmayıp sahadaki eylemlere ve dini söylemlere de yansıyor:
- Şiddet eylemleri ve radikal gruplar: Haaretz yazarı Ron Cahlili, Batı Şeria’da Filistinlilere saldıran radikal “Tepe Gençliği” örgütü ile Mescid-i Aksa baskınlarında Doğulu Yahudilerin yüksek oranda yer aldığını aktarıyor. Sicha Mekomit sitesi de 2014’te Kudüslü genç Muhammed Ebu Hudayr’ı ve 2015’te Duma beldesinde Devabişe ailesini yakarak katleden faillerin Doğulu kökenli olduğuna dikkat çekiyor.
- Dini fetvalar ve sembol isimler: Safed Hahamı Şmuel Eliyahu’nun Filistinlilerin zeytin hasadının çalınabileceğine dair fetvası ve Filistinli Ayşe er-Rabi’yi öldüren yerleşimcilere gönderdiği destek mektubu bu sürecin dini ayağını oluşturuyor. Benzer şekilde Tunus doğumlu Haham Meir Mazuz, 1994’teki El-Halil Camii katliamının faili Baruch Goldstein’ı överken Gazze halkına yönelik hakaret içeren ifadeler kullanmıştı.
- Sosyal medya ve popüler figürler: Gazze savaşında yedek asker olarak D9 tipi buldozerle Han Yunus’taki Filistin evlerini yıkarken çektiği görüntüleri paylaşarak ünlenen ve hükümet tarafından 2026 Bağımsızlık Günü meşalesini yakmak üzere seçilen YouTuber Haham Avraham Zarbib, bu siyasi ve toplumsal yönelimin en güncel sembollerinden biri olarak öne çıkıyor.



















