Myanmar mahkum edildi: Peki Rohingyaların zaferi ne zaman tamamlanır?

Uluslararası Adalet Divanının Myanmar'ı soykırımdan suçlu bulması tarihi bir adım olsa da kararın uygulanması siyasi irade bekliyor.

Myanmar mahkum edildi: Peki Rohingyaların zaferi ne zaman tamamlanır?

Yıllar süren katliam, zorunlu göç ve sistematik zulmün ardından Arakanlı Müslümanların (Rohingya) yaşadığı trajedi, Gambiya’nın Myanmar aleyhine açtığı davada Uluslararası Adalet Divanının (UAD) verdiği kararla küresel adalet gündeminin merkezine yerleşti. Mahkemenin, Myanmar devletini soykırım suçundan sorumlu tutması, yalnızca Rohingyalar için değil, uluslararası hukuk sisteminin işleyişi açısından da tarihi bir kazanım olarak kayıtlara geçti. Ancak bu hukuki zafer, kararın sahada ne ölçüde karşılık bulacağına dair kritik soruları da beraberinde getirdi.

Sürecin kökeni, Myanmar ordusunun 2017 yılında Arakan eyaletinde başlattığı geniş çaplı askeri operasyonlara dayanıyor. Köylerin yakıldığı, kitlesel ölümlerin ve ağır hak ihlallerinin yaşandığı bu dönemde 730 binden fazla Rohingya komşu Bangladeş’e sığınmak zorunda kalmıştı. Gambiya ise 2019 yılında Myanmar’ı 1948 Soykırım Sözleşmesi’ni ihlal etmekle suçlayarak konuyu UAD’ye taşımıştı.

Uluslararası hukukta egemenlik zırhı delindi

Davanın en dikkat çekici yönlerinden biri, suç mahalline coğrafi olarak oldukça uzak ve küçük bir ülke olan Gambiya’nın, kendi vatandaşı olmayan bir topluluğu savunmak adına uluslararası yargı mekanizmalarını harekete geçirebilmesi oldu. UAD’nin 2022 yılında yetki ve kabul edilebilirlik üzerine verdiği kararda, Soykırım Sözleşmesi’ndeki yükümlülüklerin ortak sorumluluk niteliği taşıdığını teyit etmesi, devletlerin soykırım nedeniyle yargılanabilmesi için davacı devletin doğrudan zarar görmesi şartını ortadan kaldırdı. Bu gelişme, ulusal egemenlik kavramının uluslararası suçlarda bir dokunulmazlık kalkanı olarak kullanılamayacağını göstermesi bakımından dönüm noktası sayılıyor.

Çifte standart tartışmaları ve Gazze örneği

Hukuki ve siyasi düzlemde öne çıkan bir diğer tartışma ise Batılı ülkelerin uluslararası hukuk normlarına yaklaşımı oldu. Davaya müdahil olarak Soykırım Sözleşmesi’nin yorumlanmasına dair hukuki görüş bildiren İngiltere, Fransa, Almanya, Kanada, Danimarka ve Hollanda gibi ülkelerin, sanık koltuğunda stratejik bir müttefik oturduğunda aynı ilkeleri savunup savunmayacağı sorgulanıyor. Güney Afrika’nın Gazze’deki eylemleri nedeniyle İsrail aleyhine açtığı dava ve Batılı başkentlerin Gazze savaşı sırasındaki tutumları, insan hakları söylemleri ile stratejik çıkarlar arasındaki derin uçurumu gözler önüne serdi. Uluslararası hukukun rakiplere karşı katı, müttefiklere karşı esnek işleyen bir yapıya dönüşmemesi gerektiği vurgulanıyor.

Hukuki tanıma sahadaki mağduriyeti bitirmiyor

Uluslararası Adalet Divanının kararları taraflar için bağlayıcı nitelik taşısa da mahkemenin kararları zorla uygulatacak bağımsız bir icra organı bulunmuyor. Birleşmiş Milletler Şartı’nın 94’üncü maddesi gereği kararların uygulanmaması durumunda BM Güvenlik Konseyine başvurulabiliyor; ancak Konsey, daimi üyelerin veto yetkisi ve büyük güçlerin siyasi hesapları nedeniyle çoğu zaman işlevsiz kalabiliyor.

Bangladeş’teki mülteci kamplarında hala yaklaşık 1,2 milyon Rohingya yaşam mücadelesi veriyor. Güvenli geri dönüş koşullarının sağlanamadığı, vatandaşlık haklarının iade edilmediği, tazminatların ödenmediği ve suçun tekrarlanmayacağına dair somut garantilerin verilmediği bir ortamda, mahkeme kararının mağdurların günlük hayatına doğrudan etki etmesi zor görünüyor. Yıllar süren yargılama süreçleri boyunca mağduriyetlerin devam etmesi, uluslararası sistemin suç işlendikten sonra belgelemek yerine suçu önleme kapasitesinin yetersizliğini de ortaya koyuyor.

Uzmanlar, uluslararası adaletin güvenilirliğini tehdit eden en büyük unsurun icra mekanizmalarının zayıflığından ziyade siyasi iradedeki seçicilik olduğuna dikkat çekiyor. Gerçek adaletin yalnızca failin mahkum edilmesiyle değil, mağdurun haklarının eksiksiz iade edilmesi ve benzer suçların tekrarlanmasının imkansız hale getirilmesiyle sağlanabileceği belirtiliyor.

Myanmar mahkum edildi: Peki Rohingyaların zaferi ne zaman tamamlanır?
Haber Bülteni
Bültenimize Katılın

Tamamen Ücretsiz Olarak Bültenimize Abone Olabilirsin

Yeni haberlerden haberdar olmak için fırsatı kaçırma ve ücretsiz e-posta aboneliğini hemen başlat.

Spam göndermiyoruz. İstediğiniz zaman abonelikten çıkabilirsiniz.

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

0/30 karakter

KAI ile Sohbet Et

Yapay zeka asistanı
Sohbet sistemi şu anda aktif değil. Lütfen daha sonra tekrar deneyin.