Yapay zeka teknolojileri, modern savaş meydanlarında yalnızca istihbarat analizine yardımcı bir araç olmaktan çıkarak doğrudan hedef belirleme ve saldırı emri verme süreçlerinin merkezine yerleşti. Teknoloji şirketleri ve ordular bu sistemlerin askeri operasyonlarda hassasiyeti artırarak sivil kayıpları en aza indirdiğini savunsa da Gazze, Somali, Suriye ve İran’dan gelen sahadaki veriler tam tersi bir tabloya işaret ediyor. Bağımsız araştırmalar, denetimsiz ve hız odaklı algoritmaların ölümcül hatalara zemin hazırladığını ortaya koyuyor.
Gazze’de bütün aileleri hedef alan algoritmalar
İsrail ordusu, 7 Ekim 2023 sonrasında Gazze Şeridi’ne yönelik başlattığı saldırılarda yerli üretim ve ABD tedarikli yapay zeka tabanlı silah sistemlerini yoğun biçimde kullandı. İsrail ve ABD basınında yer alan araştırmalara göre, bu sistemler arasında en dikkat çekeni “Babam Nerede?” (Where’s Daddy?) adlı takip yazılımı oldu.
+972 Magazine, Local Call ve Democracy Now tarafından yayımlanan raporlarda, bu sistemin hedef alınan kişilerin izini sürerek gece saatlerinde ailelerinin bulunduğu evlere girdikleri anda saldırı düzenlenmesini sağladığı belirtildi. Otomatikleştirilmiş bu hedefleme mekanizması, aralarında çok sayıda kadın, çocuk ve yaşlının bulunduğu binlerce Filistinlinin hayatını kaybetmesine ve bütün ailelerin evlerinin içinde yok edilmesine yol açtı.
Somali ve Suriye’de “Project Maven” bilançosu
ABD ordusunun insansız hava araçları, radarlar ve uydulardan gelen görüntüleri birleştirerek hedef tespiti yapmak amacıyla geliştirdiği Project Maven (Maven Projesi) de sivil kayıplar nedeniyle eleştirilerin odağında. The Intercept muhabiri Namir Shabibi’nin araştırmasına göre, 2019 yılında Suriye’nin İdlib kenti kuzeyindeki Barişa köyünde DEAŞ lideri Ebubekir el-Bağdadi’ye yönelik düzenlenen operasyonda sistem ağır bir hataya imza attı.
Zeytinyağı fabrikasındaki mesaisinin ardından arkadaşlarıyla evine dönen 5 çocuk babası Berekat’ın aracı, insan gözlemciler tarafından fark edilmemesine rağmen Maven sistemi tarafından tespit edildi ve saha komutanının emriyle vuruldu. Saldırıda Berekat’ın iki arkadaşı hayatını kaybederken, kendisi sağ kolunu kaybetti ve sol elinde kalıcı hasar oluştu.
Projenin Aralık 2017’de ilk kez test edildiği Somali’deki veriler de benzer bir tabloyu doğruluyor. Hava saldırılarındaki sivil kayıpları izleyen Airwars örgütünün kayıtlarına göre:
- Maven sisteminin devreye girmesinden önceki iki yılda Somali’de 64 hava saldırısı düzenlenirken, sonraki iki yılda bu sayı 153’e yükseldi.
- Saldırılarda hayatını kaybeden en az sivil sayısı 25’ten 79’a çıkarak üç kattan fazla arttı.
- Sivil ölüm veya yaralanmasıyla sonuçlanan saldırıların oranı yedide birden beşte birin üzerine çıktı.
İran’daki okul katliamı ve güncellenmeyen veriler
Yapay zeka destekli hedefleme sistemlerinin yol açtığı en ağır sivil trajedilerden biri, 28 Şubat’ta İran’a yönelik saldırıların başlangıcında Minab kentinde yaşandı. Time dergisinin araştırmasına göre, Devrim Muhafızları’na ait bir deniz üssünü hedef alan ABD yapımı Tomahawk füzeleri, bitişikteki Şecere-i Tayyibe Kız İlkokulu’na isabet etti. Ders sırasında gerçekleşen saldırıda 100’den fazlası çocuk olmak üzere 150’yi aşkın sivil hayatını kaybetti.
Operasyonda yazılım şirketi Palantir‘in teknolojisinin kullanıldığı belirtilirken, Birleşmiş Milletler (BM) soruşturma misyonu okul binasının kasıtlı hedef noktası olarak işaretlendiği ve ABD’nin savaş suçu işlediğine dair makul gerekçeler bulunduğu sonucuna vardı. Uzmanlar, kamuya açık uydu görüntülerinde yıllardır net biçimde görülen okulun vurulmasını, askeri veri tabanlarındaki “vurulması yasak sivil alanlar” listelerinin güncellenmemesine bağlıyor.
İnsan denetimi kağıt üzerinde mi kalıyor?
Sivil kayıpların artması üzerine Palantir’in Maven sistemine sivil altyapı verilerini entegre eden güncellemeler sunduğu açıklansa da hukukçular ve insan hakları gözlemcileri bu adımları yetersiz buluyor. 2024 yılında yapılan bir ABD askeri tatbikatında Maven sisteminin saatte bin hedef kararı üretmeyi amaçladığı, bunun da bir insan analiste hedef başına yalnızca 72 saniye değerlendirme süresi bıraktığı ifade ediliyor.
Araştırmacılar, bu denli yüksek bir operasyonel hızın insanı gerçek bir karar verici olmaktan çıkarıp “öldürme zincirinde sembolik bir onay halkasına” dönüştürdüğü uyarısında bulunuyor. Bağımsız denetim, güncel sivil veri tabanları ve şeffaf hesap verebilirlik mekanizmaları kurulmadığı sürece yapay zekanın savaşları daha hassas değil, yalnızca daha hızlı ve yıkıcı hale getireceği vurgulanıyor.


















