İsrail yönetimi, işgal altındaki Doğu Kudüs’ün doğusunda yer alan ve on yıllardır uluslararası tepkiler nedeniyle dondurulan “E1” (East 1) yerleşim planını fiilen hayata geçirecek nihai aşamaya geçti. Toplam 3 bin 401 yerleşim biriminin tamamı ihale sürecine dahil edilirken, proje Batı Şeria’nın kuzeyi ile güneyi arasındaki coğrafi bütünlüğü koparma noktasına getirdi.
İsrail İnşaat ve İskan Bakanlığı ile İsrail Toprak İdaresi’nin verilerine göre süreç iki aşamalı ihaleye bölündü. İlk olarak 1.234 konutluk ihale süreci başlatılırken, kalan 2.167 konut için teklif alımının İsrail genel seçimlerinden hemen önce açılması kararlaştırıldı. Bu hamle, planlama onaylarının ötesine geçerek arazilerin müteahhitlere pazarlanması ve inşaatın fiilen başlaması anlamına geliyor.
Batı Şeria ikiye bölünüyor
Kudüs ile Maale Adumim yerleşimi arasındaki 12 kilometrekarelik kritik koridorda yer alan E1 bölgesi, Ramallah ile Beytüllahim ve El Halil arasındaki son açık alanı oluşturuyor. Yaklaşık 1 milyon Filistinlinin yaşadığı bu hatta yerleşim bloklarının inşa edilmesi, Abu Dis, El-Azariye, Ez-Zaim ve Anata gibi Filistin beldelerini kuşatarak izole ceplere dönüştürüyor.
İsrail Güvenlik Araştırmaları Enstitüsü (INSS) ve uluslararası uzmanlar, E1 projesinin yalnızca yeni konut alanları açmakla kalmayıp Batı Şeria’yı fiilen ikiye böleceğini vurguluyor. Projeyle eş zamanlı yürütülen ve 335 milyon şekel bütçe ayrılan “Yaşam Dokusu Yolu” gibi alternatif güzergahlar ise Filistinlileri ana arterlerden uzaklaştırarak bölge trafiğini tamamen İsrail kontrolündeki tali yollara hapsetmeyi hedefliyor.
“Filistin devleti fikrini gömme projesi”
İsrail hükümeti içindeki aşırı sağ kanat projenin siyasi hedefini gizlemiyor. Maliye Bakanı Bezalel Smotrich, 3 bin 401 konutluk planın onaylanması sırasında yaptığı değerlendirmede, yerleşim adımlarının bağımsız bir Filistin devleti fikrini fiilen tarihe gömdüğünü ifade etmişti.
Başbakan Binyamin Netanyahu yönetiminin Maale Adumim yerleşimi ve E1 altyapısı için yaklaşık 3 milyar şekellik kaynak taahhüdünde bulunması, girişimin devlet politikası olarak kararlılıkla sürdürüldüğünü gösteriyor. İhale takviminin yaklaşan seçimlerin hemen öncesine denk getirilmesi ise müteahhitlerle sözleşmelerin hızla imzalanıp yeni kurulacak olası bir hükümetin projeyi durdurmasını engelleme amacı taşıyor.
Uluslararası tepkiler ve mahkeme süreci
Projeye karşı İsrail sivil toplum örgütleri “Peace Now” (Barış Şimdi), Ir Amim ve Bimkom tarafından Kudüs Bölge Mahkemesi’ne yapılan yürütmeyi durdurma başvuruları reddedildi. Mahkemenin ihalelerin devamına izin vermesi sahada geri dönüşü zor bir sürecin kapısını araladı.
Diplomatik cephede ise İngiltere, Fransa, Almanya ve İtalya ortak bir bildiri yayımlayarak projeye sert tepki gösterdi. Söz konusu adımların iki devletli çözüm zeminini tamamen yok edeceğini belirten Avrupa ülkeleri, İsrail hükümetine karardan geri dönme çağrısında bulundu. Hukukçular, projeye dahil olacak inşaat firmaları ve finans kuruluşlarının gelecekte uluslararası yaptırımlarla karşı karşıya kalabileceği uyarısında bulunuyor.
