Rusya ile Ukrayna arasında liman ve gemileri hedef alan karşılıklı saldırıların şiddetlenmesi, Karadeniz tahıl koridoruna dair umutları zayıflatırken küresel tarım emtiası piyasalarını yeniden hareketlendirdi. Karadeniz çıkışlı sevkiyatların fiilen durma noktasına gelmesi ve kilit üretici ülkelerde rekolte tahminlerinin gerilemesi, uluslararası borsalarda buğday fiyatlarını yukarı taşıdı.
Borsalarda yükseliş trendi
Avrupa vadeli işlemler piyasası Euronext’te aralık vadeli buğday kontratı, pazartesi günkü işlemleri yüzde 0,9 artışla ton başına 243,75 avrodan (yaklaşık 280 dolar) tamamladı. Bu toparlanma, önceki iki seansta yaşanan kayıpların bir kısmını telafi etti.
Benzer bir hareketlilik ABD piyasalarında da gözlendi. Chicago Ticaret Borsası’nda buğday fiyatları yaklaşık yüzde 2 oranında değer kazandı. Bu yükselişte mısır fiyatlarındaki artışın yanı sıra, Beyaz Saray’da gerçekleşecek liderler zirvesi öncesi ABD ve Çin heyetleri arasında New York’ta yürütülen ticaret temaslarının yarattığı iyimserlik etkili oldu.
Karadeniz koridorunda diplomatik çabalar yetersiz kalıyor
Piyasalardaki arz endişelerinin merkezinde Karadeniz’deki güvenlik açığı yer alıyor. Hafta sonu liman bölgelerine yönelik artan saldırılar, Türkiye’nin seyrüsefer güvenliğini yeniden tesis etmeye yönelik yürüttüğü diplomatik temaslara rağmen kısa vadeli bir uzlaşı ihtimalini zayıflattı.
Dünya buğday ihracatının en kritik iki aktörü olan Rusya ve Ukrayna’dan yapılan deniz yolu sevkiyatlarının kesintiye uğraması, uluslararası pazarda tedarik zincirini daraltıyor. Moskova yönetimi alternatif rotalara yönelse de bu güzergahlardan taşınan hacim Karadeniz limanlarının geçmiş kapasitesinin gerisinde kalıyor.
Küresel üretimde 2026 daralması
Fiyat artışlarını destekleyen diğer kritik faktör ise dünyanın önde gelen tarım üreticilerinde yaşanan üretim kayıpları oldu.
ABD kışlık buğdayında tarihi düşüş
ABD Tarım Bakanlığı (USDA) verilerine göre, 2026 yılı ABD kışlık buğday hasadının yıllık bazda yüzde 25 gerileyerek 1,048 milyar kileye inmesi bekleniyor. Bu miktar, 1965 yılından bu yana kaydedilen en düşük seviye olarak kayıtlara geçti.
Aynı dönemde Avustralya’nın 2026 buğday rekoltesi beklentisi yüzde 30 düşürülürken, Avrupa Tahıl ve Yağlı Tohum Ticareti Birliği de Avrupa Birliği genelindeki buğday üretim tahminini 2025’teki 149,8 milyon tondan 140,8 milyon tona revize etti. Üretimdeki gerileme AB’nin ihracatına da yansıdı; temmuz ayında başlayan yeni sezondan bu yana yumuşak buğday ihracatı geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 49 düşerek 1,48 milyon tonda kaldı.
İthalatçı ülkelerin faturası kabarıyor
Piyasadaki yüksek seyir ve tedarik riskine rağmen temel gıda talebi güçlü kalmayı sürdürüyor. Nitekim Pakistan, hafta sonu 365 bin tonluk alım gerçekleştirdikten hemen sonra pazar günü 185 bin tonluk ilave bir ithalat ihalesi açtı.
Karadeniz’deki tıkanıklık, özellikle uygun maliyetli ürünlere bağımlı olan ithalatçı ülkelerin maliyet yükünü artırıyor. Bölgedeki kriz öncesinde Karadeniz buğdayı ton başına 260 ila 280 dolar bandında işlem görürken; Asya teslim birinci sınıf Avustralya buğdayı navlun dahil 315-320 dolar, Amerikan buğdayı ise yaklaşık 305 dolar seviyelerinden alıcı buluyor.
USDA tahminlerine göre, 2026-2027 sezonunda küresel buğday tüketiminin toplam üretimi yüzde 0,8 oranında aşması bekleniyor. Bu arz açığı dengesi, piyasaların yeni jeopolitik veya lojistik kesintilere karşı hassasiyetini üst seviyede tutuyor.
