Birleşmiş Milletler Genel Kurulu toplantıları kapsamında New York’ta bulunan İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, Al Jazeera kanalında yayımlanan “El-Mukabele” programında bölgedeki gerilimler, Hürmüz Boğazı’nın geleceği ve Körfez ülkeleriyle ilişkiler hakkında kapsamlı değerlendirmelerde bulundu. Pezeşkiyan, Washington ile yürütülen temaslarda derin bir güven bunalımı yaşandığını vurgularken, Tahran’ın diyalog kapısını tamamen kapatmadığını ifade etti.
Washington ile arabulucular hattı ve güven krizi
Daha önce ABD ile yürütülen müzakere turlarının ardından İran’a yönelik yeni yaptırımlar ve saldırılar uygulandığını belirten Pezeşkiyan, bu sürecin geçmişte üç kez tekerrür ettiğini söyledi. Cumhurbaşkanı, bu tecrübeler nedeniyle Tahran’ın doğrudan temaslara yönelik güvenini kaybettiğini savundu.
İran’ın krizden çıkış için diplomatik kanalları açık tuttuğunu kaydeden Pezeşkiyan; Katar ve Pakistan üzerinden dolaylı mesajlaşma trafiğinin sürdüğünü aktardı. İletişim süreçlerinin ardından bir çerçeve mutabakat taslağının oluştuğunu belirten İran Cumhurbaşkanı, adım atma sırasının artık Beyaz Saray’da olduğunu ifade etti.
ABD Başkanı Donald Trump ile New York’ta doğrudan bir görüşme gerçekleştirme fikrine mesafeli yaklaşan Pezeşkiyan, yerine getirilmeyecek taahhütler için masaya oturmanın anlamsız olduğunu dile getirdi. Pezeşkiyan, ekonomik yaptırımların İran halkına karşı bir “ekonomik suç ve insanlığa karşı suç” niteliği taşıdığını söyledi.
Hürmüz Boğazı ve bölgesel güvenlik mimarisi
Hürmüz Boğazı’nın seyrüsefer güvenliğine değinen Pezeşkiyan, boğazın ticari gemilere açılmasının diplomatik uzlaşıya bağlı olduğunu bildirdi. Bölgeye askeri mühimmat ve silah sevkiyatı yapılmasına izin verilmeyeceğini kaydeden Pezeşkiyan, Orta Doğu’nun dışarıdan bir “bölge polisine” ihtiyaç duymadığını, güvenliğin Körfez ülkeleri ve bölgesel aktörlerin ortak iş birliğiyle tesis edilmesi gerektiğini savundu.
ABD’nin bölgedeki askeri üslerine de işaret eden İran lideri, olası çatışmalarda İran topraklarına yönelecek saldırılara bu üslerin ev sahipliği yapması durumunda, ilgili ülkelerin de sorumluluk taşıyacağını öne sürdü. Pezeşkiyan, İsrail’in saldırılarına her defasında doğrudan karşılık verdiklerini, Amerikan saldırısı durumunda ise hedef olarak ABD üslerini gördüklerini hatırlattı.
Yemen düğümünde arabuluculuk ve Suudi Arabistan ile ilişkiler
Tahran’ın Yemen’de doğrudan bir askeri varlığının bulunmadığını savunan Pezeşkiyan, Ensarullah hareketine (Husiler) siyasi sempati duyduklarını ancak bunun askeri bir müdahale anlamına gelmediğini iddia etti. Riyad ile Sana yönetimi arasındaki savaşın sona ermesini istediklerini belirten Cumhurbaşkanı, İran’ın Yemen meselesinin diyalog yoluyla çözümü için her türlü katkıyı sunmaya hazır olduğunu vurguladı.
“Riyad İslam dünyasının birleşme noktası olabilir”
Suudi Arabistan ile ilişkilere özel bir parantez açan Pezeşkiyan; Mekke ve Medine’nin manevi konumuna dikkat çekerek Suudi Arabistan’ın İslam dünyasında birleştirici bir merkez rolü üstlenebileceğini söyledi. Bu yaklaşımını Pakistan Başbakanı ile yaptığı görüşmede de paylaştığını ifade eden İran Cumhurbaşkanı, bölge ülkelerinin dış müdahaleler yerine birbirine el uzatması gerektiğini kaydetti.
Katar’ın gündeme getirdiği ve İran ile Körfez ülkelerini aynı güvenlik çatısı altında toplamayı hedefleyen “Bölgesel Güvenlik Mekanizması” önerisini desteklediklerini belirten Pezeşkiyan, sorunların dış baskılarla değil, Müslüman ülkelerin kendi arasındaki doğrudan müzakerelerle çözülebileceğini sözlerine ekledi.
