Rohingya kararından Gazze’ye: İsrail ve Batı köşeye sıkıştı

Uluslararası Adalet Divanı'nın Myanmar’ı soykırımdan suçlu bulması, Gazze davasında İsrail ve Batılı müttefiklerini zora soktu.

Rohingya kararından Gazze’ye: İsrail ve Batı köşeye sıkıştı

Uluslararası Adalet Divanı’nın (UAD) 1948 Soykırım Sözleşmesi’ne yeniden itibar kazandıran tarihi kararında Myanmar’ı Arakanlı Müslümanlara (Rohingya) yönelik soykırım suçundan doğrudan sorumlu tutması, uluslararası hukukta yeni bir dönemin kapısını araladı. Gambiya’nın 2017’deki askeri operasyonların ardından açtığı ve en az 10 bin kişinin ölümüne, 700 binden fazla insanın Bangladeş’e kaçmasına yol açan süreci konu alan davada 6’ya karşı 9 oyla alınan bu karar, gözleri Güney Afrika’nın Gazze’deki savaş nedeniyle İsrail aleyhine açtığı soykırım davasına çevirdi.

Uluslararası Af Örgütü Genel Sekreteri Agnes Callamard’ın “nadir bir adalet anı” olarak nitelendirdiği kararın ardından İngiliz ve Amerikan basını, mahkemenin “soykırım niyetini” kanıtlama kriterlerinin İsrail ve Batılı müttefikleri üzerinde yaratacağı hukuki ve siyasi sonuçları mercek altına aldı.

Mahkeme soykırım niyetini nasıl kanıtladı?

İngiliz The Guardian ve The Telegraph gazetelerine göre kararın en kritik yönü, devletlerin soykırımdan mahkum edilmesindeki en zorlu eşik olan “özel kastın” (soykırım niyeti) ispat yöntemini netleştirmesi oldu. Yargıçlar, soykırım kastının delillerden çıkarılabilecek “tek makul sonuç” olması şartını korumakla birlikte, doğrudan bir yazılı emir veya itiraf bulunmasa dahi sahadaki bulguların bütününe bakılarak bu niyetin kanıtlanabileceğine hükmetti.

Mahkeme değerlendirmesinde yalnızca can kayıplarına odaklanmadı; toplu katliamlar, yaygın cinsel şiddet, hayatta kalanlara verilen ağır fiziksel ve psikolojik zararlar, doğumları engellemeye yönelik tedbirler ve çocukların kasıtlı olarak hedef alınması gibi ihlallerin birikimini “soykırım kastının tek makul açıklaması” olarak kabul etti.

Myanmar ve Gazze dosyaları arasındaki çarpıcı benzerlikler

Hukukçular ve uluslararası medya, iki davanın benzer prosedürlerle Lahey’e taşınmasının ötesinde esasa ilişkin kritik kesişim noktaları bulunduğuna dikkat çekiyor:

  • “Terörle mücadele” savunması: New York Times’a konuşan Oxford Üniversitesi uluslararası insancıl hukuk uzmanı Janina Dill, Myanmar’ın silahlı grupları hedef aldığı tezine karşın mahkemenin “isyana karşı operasyonların da soykırım niyetiyle birleşebileceğini” tescillediğini belirtti. Bu durum, İsrail’in “Hamas’ı yok etme” gerekçesinin soykırım suçlamasını tek başına düşürmeyeceğine işaret ediyor.
  • Çocukların hedef alınması ve yıkım: The Guardian, Arakanlı çocukların hedef alınması ve köylerin yerle bir edilerek yerlerine güvenlik tesisleri kurulması ile Gazze’de binlerce Filistinli çocuğun öldürülmesi ve sivil altyapının yıkılması arasındaki paralelliğe dikkat çekti. Soykırım suçları uzmanı Prof. William Schabas, kararın İsrail için “güçlü mesajlarla dolu” olduğunu vurguladı.
  • Geçmiş saldırıların hesaba katılması: Londra Üniversitesi’nden (SOAS) hukuk profesörü Nimer Sultany ve Kudüs İbrani Üniversitesi’nden Prof. Yuval Shany, mahkemenin soykırım niyetini ölçerken 1978’e uzanan eski askeri kampanyaları ve nefret söylemi geçmişini de delil saydığını hatırlattı. Uzmanlara göre İsrail’in 2000 yılından bu yana Gazze’ye düzenlediği tekrarlayan operasyonların da bu kapsamda değerlendirilmesi, İsrail’in savunmasını ciddi biçimde zorlaştıracak.

Batılı başkentler için hukuki ve ahlaki sınav

Karar, İsrail’e silah tedarik eden başta İngiltere ve ABD olmak üzere Batılı ülkeleri de kendi hukuki argümanlarıyla yüz yüze bıraktı. İngiliz i Paper yazarı Paul Wood, Londra yönetiminin Myanmar davasına müdahil olarak “soykırımın yalnızca ölü sayısıyla değil, grubun maruz kaldığı tüm ihlallerle ölçülmesi gerektiğini” savunduğunu hatırlattı. Wood’a göre İngiltere’nin, Gazze konusunda “soykırıma yalnızca mahkemeler karar verebilir” diyerek sorumluluktan kaçınması artık büyük bir tutarsızlık yaratıyor; zira Soykırım Sözleşmesi devletlere nihai kararı beklemeden ciddi risk anında önleme yükümlülüğü yüklüyor.

Öte yandan The Guardian, Washington yönetiminin karar öncesinde kendi güçleri ve müttefikleri aleyhine kullanılabileceği endişesiyle soykırım ispat standardının gevşetilmemesi yönünde mahkemeyi uyardığını aktardı.

Otomatik mahkumiyet garantisi yok ama emsal güçlü

Hukukçular, UAD’deki 6 yargıcın karara muhalefet şerhi koymasının delil değerlendirmesindeki görüş ayrılıklarını sürdürdüğünü ve Myanmar kararının İsrail’in otomatik olarak mahkum edileceği anlamına gelmediğini belirtiyor. Güney Afrika’nın açtığı davanın esastan incelemesi sürerken, uzmanlar Myanmar davasının reddedilmesi halinde Gazze dosyasının ağır darbe alacağını, ancak bu tarihi mahkumiyetin Soykırım Sözleşmesi’ne yepyeni bir yargısal ağırlık kazandırdığı görüşünde birleşiyor.

Rohingya kararından Gazze’ye: İsrail ve Batı köşeye sıkıştı
Haber Bülteni
Bültenimize Katılın

Tamamen Ücretsiz Olarak Bültenimize Abone Olabilirsin

Yeni haberlerden haberdar olmak için fırsatı kaçırma ve ücretsiz e-posta aboneliğini hemen başlat.

Spam göndermiyoruz. İstediğiniz zaman abonelikten çıkabilirsiniz.

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

0/30 karakter

KAI ile Sohbet Et

Yapay zeka asistanı
Sohbet sistemi şu anda aktif değil. Lütfen daha sonra tekrar deneyin.