Sudan’da nisan ortasından bu yana tırmanan çatışmalar, yalnızca altyapıyı ve insani yaşam koşullarını yerle bir etmekle kalmadı, aynı zamanda toplumun en savunmasız kesimi olan bebekleri ve çocukları da büyük bir krizin ortasında bıraktı. Ülke genelindeki çatışma ortamı, aile bağlarının kopmasına ve sokaklarda ya da hastanelerde terk edilen yeni doğan kimsesiz bebek sayısının hızla artmasına yol açtı.
Yetimhaneler ve bakım merkezleri hizmet veremez durumda
Savaş öncesinde Sudan’da kimsesiz bebeklerin temel sığınağı, başkent Hartum’daki tarihi Maygoma Yetimhanesi ve benzeri resmi bakım kurumlarıydı. Ancak çatışmaların şiddetlenmesi, tesislerin doğrudan hedef olması veya tahliye edilmesi nedeniyle bu merkezlerin büyük bölümü işlevini yitirdi.
Hartum Eyaleti Sosyal Kalkınma Bakanı Sıddık Hassan Farini, savaş öncesinde bakanlık bütçesinin yaklaşık yüzde 80’inin çocuk koruma ve sosyal bakım hizmetlerine ayrıldığını hatırlatarak, mevcut çatışma koşullarında kurumların bakabileceği çocuk kapasitesinin neredeyse tamamen tükendiğini bildirdi. Şiddetli çatışmalar sebebiyle Hartum’daki kurum bünyesindeki 253 çocuğun önce Cezire eyaletine, ardından çatışmaların oraya da sıçraması üzerine Kassala eyaletine tahliye edildiği ve devlet korumasında sadece 26 çocuğun kaldığı aktarıldı.
Kurumsal bakımın yerini koruyucu aile modeli alıyor
Yaşanan büyük kapasite kaybı karşısında resmi makamlar ve sivil toplum kuruluşları, kurumsal bakım modelinden ziyade “koruyucu aile” (kefalet) sistemine ağırlık vermeye başladı. Yetkililer, geleneksel yetimhane yapısının bu kriz ortamında sürdürülemez olduğunu, bebeklerin sağlıklı zihinsel ve fiziksel gelişimi için aile ortamının en güvenli seçenek haline geldiğini vurguluyor.
Yıllarca çocuk sahibi olamayan ve çatışma döneminde iki kimsesiz bebeğe kucak açan Şakir Ahmed el-Ticani ve eşi gibi yüzlerce aile, bu krizde çocuklara sıcak bir yuva imkanı sunuyor. Aileler, evlat edindikleri ya da koruyucu aile oldukları bebeklerle birlikte hayatlarının tamamen değiştiğini ve bu insani sorumluluğun toplumsal bir görev olduğunu ifade ediyor.
Sivil girişimler ve hukuki uyarılara dikkat çekiliyor
Devlet kurumlarının yetersiz kaldığı noktalarda sivil toplum ve gönüllü hareketler devreye giriyor. El-Nau Hastanesi’nde gönüllü olan Ali Gebay öncülüğündeki “Cennet Kuşları” gibi sivil girişimler, terk edilmiş bebeklerin acil ihtiyaçlarını karşılarken diğer yandan onları sahiplenmek isteyen ailelerle resmi kanallar arasında köprü kuruyor.
Gönüllüler ve hukuk uzmanları ise kriz döneminde kayıt dışı veya gayriresmi yollarla yapılan evlat edinme vakalarına karşı uyarıda bulunuyor. Hukuki süreçler tamamlanmadan koruma altına alınan çocukların ilerleyen yıllarda kimlik tespiti, miras ve vatandaşlık hakları konusunda ciddi mağduriyetler yaşayabileceğine dikkat çekilerek, tüm koruyucu ailelerin resmi prosedürleri eksiksiz tamamlaması gerektiği hatırlatılıyor.
