On yıllardır küresel finans sisteminin omurgasını oluşturan SWIFT ağı, son yıllarda artan jeopolitik gerilimler ve yaptırımlar nedeniyle ciddi bir dönüşüm baskısıyla karşı karşıya bulunuyor. 1973 yılında kurulan ve dünya genelinde binlerce finans kuruluşunu birbirine bağlayan bu mesajlaşma altyapısı, günümüzde tahtını sarsabilecek alternatif sistemlerin hedefinde yer alıyor.
Swift’in küresel konumu ve jeopolitik riskler
50 yılı aşkın süredir uluslararası para transferlerinin güvenli dili olan SWIFT, doğrudan para transferi yapmasa da bankalar arası şifreli talimat mesajlarıyla küresel ticaretin merkezinde konumlanıyor. Belçika merkezli kooperatif yapıdaki sistem, 200’den fazla ülkede 11 binden fazla finans kuruluşunu birbirine bağlıyor ve yılda 150 trilyon doları aşan işlemleri kolaylaştırıyor. Ancak özellikle Batı’nın Rusya’ya uyguladığı yaptırımlar sonrasında, bu kritik altyapının bir jeopolitik baskı aracına dönüşmesi, büyük ekonomileri alternatif arayışlarına yöneltti.
Çin’in yuan tabanlı hamlesi: CIPS
Çin, yuanın küreselleşmesini hızlandırmak ve Batı ödeme ağlarına bağımlılığı azaltmak amacıyla 2015 yılında CIPS (Sınır Ötesi Bankalararası Ödeme Sistemi) sistemini hayata geçirdi. 2025 yılı verilerine göre işlem hacmi 26,6 trilyon dolara ulaşan sistem, dünya genelinde binden fazla kurumu kapsayacak şekilde genişledi. Her ne kadar CIPS, SWIFT ile tamamen rekabet etmekten ziyade kısmen tamamlayıcı bir rol üstlense de, Çin ve ortakları için güçlü bir alternatif sunuyor.
Rusya ve BRICS ülkelerinin alternatif ağları
Rusya, 2014 Kırım ilhakı sonrasında geliştirdiği SPFS sistemi ile SWIFT’e bağımlılığını azaltmayı başarmış; özellikle 2022’deki yaptırımlardan sonra yerel finansal iletişim bu ağ üzerinden yürütülmeye başlanmıştır. Öte yandan, BRICS ülkelerinin gündeme getirdiği “BRICS Pay” girişimi, ulusal ödeme sistemlerini birbirine bağlayarak yerel para birimleriyle ticaret yapmayı hedeflemektedir. Bunun yanı sıra, Çin, Hong Kong, Tayland, BAE ve BIS ortaklığıyla kurulan mBridge platformu, merkez bankası dijital para birimleriyle doğrudan ve anlık uluslararası takas imkanı sunarak dikkat çekmektedir.
Uzmanlara göre tam bir kopuş mümkün mü?
Finans teknolojileri uzmanı Zenon Kapron ve ekonomik analist Muhammed Memduh El-Nuveylah, SWIFT’in tamamen ortadan kalkmasının kısa vadede mümkün olmadığını vurguluyor. Binlerce bankayı ikna etmek, likidite sağlamak ve küresel uyumluluk standartlarını yakalamak büyük zorluklar barındırıyor. Bunun yerine uzmanlar; dijital para birimlerinin, anlık ödeme sistemlerinin (Hindistan’ın UPI modeli gibi) ve bölgesel ağların SWIFT ile yan yana çalışacağı çok katmanlı yeni bir küresel finans ekosisteminin doğmakta olduğunu belirtiyor.
