Hürmüz Boğazı çevresinde aylardır süren Amerikan deniz ablukası ve Washington’ın yürürlüğe koyduğu son kapsamlı ekonomik yaptırım paketi, İran enerji sektörünü tarihinin en ağır krizlerinden birine sürükledi. Savaş ve çatışma ortamının etkisiyle günlük doğal gaz üretim kapasitesinin yaklaşık üçte birini kaybeden Tahran yönetimi, bir yandan iç tüketim dengesini korumaya çalışırken diğer yandan dış pazarlardan tamamen tecrit edilme riskiyle karşı karşıya.
Resmi verilere göre yaşanan üretim kaybı günlük 230 milyon metreküpe ulaşırken, milyarlarca dolarlık altyapı hasarının nasıl telafi edileceği sorusu belirsizliğini koruyor.
Güney Pars sahasında kayıpları telafi çabası
İran Petrol Bakanlığı, iç piyasadaki kaygıları hafifletmek amacıyla hasar gören enerji tesislerine yönelik toparlanma planlarını kamuoyuyla paylaştı. Resmi açıklamalarda, Eylül ayı sonuna kadar günlük 95 milyon metreküplük üretim kapasitesinin yeniden devreye alınacağı ve kilit öneme sahip Güney Pars sahasındaki hasarlı kapasitenin yüzde 40’ının onarıldığı belirtildi.
Tahran ayrıca moral tazelemek amacıyla ülkenin güneyinde 7 trilyon fit küpün üzerinde rezerv barındıran yeni bir doğal gaz sahası keşfedildiğini duyurdu. Ancak uzmanlar, uluslararası sermaye ve teknoloji girişi olmadan yeni sahaların üretime kazandırılmasının yıllar alacağına dikkat çekiyor.
İhracat pazarları tek tek kapanıyor
Üretimdeki düşüşün yanı sıra İran gazı, küresel yaptırımların genişlemesi nedeniyle en büyük dış pazarlarını da yitirme tehlikesiyle karşılaştı. Savaştan önce yıllık yaklaşık 15 milyar metreküp gaz ihraç eden Tahran’ın en önemli müşterileri konumundaki Türkiye ve Irak, ABD yaptırımlarının getirdiği ikincil yaptırım riskleri nedeniyle alımları durdurmak zorunda kaldı.
İhracat kapılarının kapanması, Tahran’ın enerji gelirlerini keserken sahaların bakım ve yenileme bütçesini de doğrudan felce uğratıyor.
Yedek parça ve teknoloji ambargosu onarımı engelliyor
Ekonomi uzmanları, ABD Hazine Bakanlığı’nın açıkladığı yeni sektörel yaptırımların süreci daha da karmaşık hale getirdiğini vurguluyor. Enerji tesislerinin onarımı için gereken yüksek teknoloji, kompresör istasyonları ve kritik yedek parçaları tedarik edebilecek yabancı şirketlerin yaptırım radarına girmesi, İran’ın kendi imkanlarıyla sahaları ayağa kaldırma ihtimalini oldukça zayıflatıyor.
Rezerv zenginliği darboğazı aşmaya yetmiyor
İran, yaklaşık 34 trilyon metreküplük kanıtlanmış rezerviyle Rusya’nın ardından dünyanın en büyük ikinci doğal gaz rezervine sahip ülkesi konumunda bulunuyor. Yıllık yaklaşık 276 milyar metreküplük üretim kapasitesine sahip olan ülkede, üretilen gazın yaklaşık yüzde 94’ü konut ısıtması, elektrik üretimi ve petrokimya tesisleri gibi alanlarda doğrudan iç pazarda tüketiliyor.
İç tüketim oranının bu denli yüksek olması, günlük 230 milyon metreküplük kaybın doğrudan halkın günlük yaşamına ve sanayi çarklarına elektrik kesintileri ve kış aylarında yakıt krizi olarak yansıması riskini doğuruyor. Tahran’ın finansman, lojistik abluka ve parça tedariki darboğazını nasıl aşacağı, ülkenin enerji geleceği açısından kritik bir sınav niteliği taşıyor.
