İran Meclis Başkanı ve Başmüzakereci Muhammed Bakır Galibaf, ABD ile doğrudan veya dolaylı müzakerelerin yeniden başlaması için Tahran yönetiminin sunduğu 7 şartın eksiksiz kabul edilmesi gerektiğini açıkladı. ABD Başkan Yardımcısı JD Vance tarafından arabulucular aracılığıyla iletilen çerçeve belgesinin incelendiğini belirten Galibaf, şartların karşılanmaması durumunda diplomasi masasına dönülmeyeceğini duyurdu.
Katar heyetinin Tahran’da yürüttüğü 12 saati aşkın kritik temasların ardından görüşmelerin Doha’da devam ettiği bildirildi. Vance’in İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi Genel Sekreteri Muhsin Rızai’ye ulaştırdığı mektubun, bağlayıcı bir barış anlaşmasından ziyade müzakerelerin hangi usul ve çerçevede yürütüleceğine odaklandığı aktarıldı.
Tahran’ın masadaki 7 kırmızı çizgisi
İran yönetimi, müzakerelerin resmen başlayabilmesi için Washington’dan şu adımları atmasını talep ediyor:
- Bölgesel ateşkes: Orta Doğu genelinde askeri operasyonların derhal durdurulması.
- Mali varlıklar: Yurt dışında dondurulan İran varlıklarının serbest bırakılması.
- Enerji ambargoları: İran petrol sektörüne uygulanan uluslararası yaptırımların kaldırılması.
- Deniz ablukası: Basra ve çevresindeki ABD deniz ablukasının sonlandırılması.
- Tazminat ve geri çekilme: Savaş zararlarının tazmin edilmesi ve ABD askeri unsurlarının bölgeden çekilmesi.
- Güvenlik garantisi: Tahran’a yönelik askeri tehdit ve dış müdahalelere son verilmesi.
Katar’dan 7 günlük güven artırıcı eylem planı
Müzakerelerin kilitlenmesine neden olan temel uyuşmazlık; Beyaz Saray’ın görüşmeler başlamadan önce nükleer tavizler istemesi, Tahran’ın ise ilk adım olarak deniz ablukasının kaldırılmasını ve petrol satışına izin verilmesini şart koşmasından kaynaklanıyor.
Katar ve Pakistan arabuluculuğunda sunulan 7 günlük geçiş planı, iki tarafın aşamalı adımlar atarak doğrudan nükleer müzakerelere dönmesini hedefliyor. Plan kapsamında Tahran’ın vurulan nükleer tesislerini BM müfettişlerine açması, Washington’ın ise buna karşılık bazı ekonomik kısıtlamaları hafifletmesi öngörülüyor. Süreçte özel temsilciler Steve Witkoff ve Jared Kushner’in de devrede olduğu kaydediliyor.
ABD seçimleri ve askeri harekat baskısı
Müzakere trafiği sürerken ABD kanadında askeri seçenekler masada tutuluyor. 3 Kasım ara seçimleri öncesinde İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun ortak operasyon baskısı sürerken, seçim sonuçlarına bağlı olarak Washington yönetiminin İran’a yönelik yeni bir saldırı dalgası başlatabileceği değerlendiriliyor. Türkiye, Mısır, Irak, Pakistan ve Suudi Arabistan gibi bölge ülkeleri ise taraflara seçim öncesinde uzlaşma çağrısı yapıyor.
Tahran cephesinden ise sert uyarılar gelmeye devam ediyor. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, ülkesine yönelik olası yeni saldırılara karşılık verirken “artık hiçbir kırmızı çizgilerinin kalmadığını” belirterek, ordunun her türlü tehdide sarsıcı bir yanıt vermeye hazır olduğunu ifade etti.
