Avrupa Komisyonu, İsrail’in insan hakları ihlalleri gerçekleştirdiği gerekçesiyle Avrupa Birliği (AB) ile İsrail arasındaki Ortaklık Anlaşması’nın askıya alınmasını talep eden vatandaş girişimini resmi olarak incelemeye alacağını duyurdu. AB’ye üye 12 ülkede gerekli imza barajını aşarak Komisyon’a sunulan girişim, 2000 yılından bu yana yürürlükte olan anlaşmanın gözden geçirilmesi sürecini resmen başlattı. Ancak uzmanlar, anlaşmanın tamamen askıya alınmasının Avrupa kurumları içinde karmaşık bir hukuki ve siyasi süreç gerektirdiğine dikkat çekiyor.
“Filistin İçin Adalet” girişimi ne talep ediyor?
25 Kasım 2025 tarihinde AB resmi mevzuat portalına kaydedilen ve “Filistin İçin Adalet” sloganıyla yürütülen girişim, uluslararası hukuku ve insan haklarını savunan sol partileri bir araya getiren “Halklar ve Gezegen İçin Avrupa Solu İttifakı” tarafından başlatıldı. Girişim metninde, taraflar arasındaki ticari, ekonomik ve siyasi iş birliğinin temelini oluşturan Ortaklık Anlaşması’nın askıya alınması ve AB’nin insan hakları ihlalleri ile savaş suçlarına ortak olduğu belirtilen bu yapının sonlandırılması talep ediliyor.
Girişimin temel hukuki dayanağını ise AB-İsrail Ortaklık Anlaşması’nın 2. maddesi oluşturuyor. Söz konusu madde, taraflar arasındaki ilişkilerin “insan haklarına ve demokratik ilkelere saygı” esasına dayanmasını şart koşuyor. Organizatörler, İsrail’in bu maddeyi açıkça ihlal ettiğini belirterek, Avrupa vatandaşlarının savaş suçları işleyen bir devlete meşruiyet ve finansman sağlayan bir anlaşmanın devamını kabul edemeyeceğini vurguluyor.
Ülkelere göre imza dağılımı ve yasal takvim
Avrupa Vatandaş Girişimi kurallarına göre, bir talebin Avrupa Komisyonu tarafından resmi olarak değerlendirmeye alınabilmesi için en az 1 milyon geçerli imzaya ulaşması ve nüfus oranlarına göre belirlenen asgari eşiklerin en az 7 üye ülkede aşılması gerekiyor. AB resmi verilerine göre 9 Kasım itibarıyla doğrulanan imza sayısı 1,1 milyonu geçerken, 12 ülkede belirlenen alt sınırlar aşıldı. İmzacıların dağılımında Fransa yaklaşık 340 bin imzayla ilk sırada yer alırken, İtalya 283 bin, İspanya 152 bin ve Almanya 51 binin üzerinde imzayla öne çıktı.
Mevzuat gereği Avrupa Komisyonu’nun şartları sağlayan bu girişimi inceleyip resmi yanıtını vermesi için 6 aylık yasal süresi bulunuyor. Komisyon’un önümüzdeki haftalarda girişim organizatörleriyle bir araya gelmesi, ardından Avrupa Parlamentosu’nda kamuya açık bir oturum düzenlenmesi ve en geç 12 Mayıs 2027 tarihine kadar atılacak adımlara ilişkin kararını açıklaması bekleniyor.
Anlaşmanın askıya alınması hukuken ve siyaseten mümkün mü?
AB bünyesinde İsrail ile ortaklık anlaşmasının askıya alınması daha önce de gündeme gelmişti. AB Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas Mayıs 2025’te malların serbest dolaşımını kapsayan kısmi bir askıya alma önerisi sunmuş, Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ise 10 Eylül’deki yıllık “Birliğin Durumu” konuşmasında Gazze’deki kabul edilemez tablo nedeniyle kısmi askıya alma fikrini dile getirmişti. Ancak von der Leyen, üye ülkeler arasında bu yönde bir çoğunluk sağlamanın zorluğuna işaret etmişti.
Fransa’daki Lyon-3 Üniversitesi Kamu Hukuku Profesörü Marie-Laure Basilien-Gainche, Le Parisien gazetesine yaptığı değerlendirmede, uluslararası antlaşmalar hukukuna göre bir tarafın anlaşmanın temel maddelerini ihlal etmesi halinde diğer tarafın yükümlülüklerinden kurtulma hakkı doğduğunu belirtti. AB üyelerinin 2. maddenin ihlal edildiğini kanıtlamak için uluslararası mahkemelerin kararları ve yakalama emirleri gibi somut belgelere dayanabileceğini ifade eden Basilien-Gainche, buna karşın nihai kararın hukuki olmaktan ziyade siyasi ve diplomatik bir tercih olacağını vurguladı. AB karar alma mekanizmalarında anlaşmanın askıya alınması için konunun niteliğine göre nitelikli çoğunluk veya tüm üye devletlerin oy birliği gerekebiliyor.
