Şubat ayında ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarıyla başlayan savaş, dokuzuncu ayında ne tam bir barış anlaşmasına ne de kesin bir askeri zafere ulaşabilen kırılgan bir çıkmaza dönüştü. Al Jazeera’nin analizine ve güvenlik uzmanlarının değerlendirmelerine göre, tarafların birbirine kesin üstünlük sağlayamaması, çatışmanın “dondurulmuş bir savaşa” evrilip evrilmeyeceği sorusunu gündeme getirdi.
Washington ve Tahran’ın çelişkili sinyalleri
ABD Başkanı Donald Trump, geçtiğimiz hafta kendi sosyal medya platformu Truth Social üzerinden yaptığı paylaşımda İran ile yeni bir anlaşmaya ihtiyaç duymadıklarını savundu. Trump, İran’ın yüz milyarlarca dolarlık varlığına el koyduklarını ve Hürmüz Boğazı’nın kontrolünü sağladıklarını öne sürerek Washington’ın savaşı bitirmek için acelesi olmadığı mesajını verdi. Ancak Trump’ın hafta başında savaşın “askeri olarak fiilen bittiğini” söylemesi ve diplomasinin başarısız olması halinde saldırılara yeniden başlayacağını belirtmesi, yönetimde çelişkili mesajlar verildiği yorumlarına yol açtı.
3 Kasım’daki ara seçimlerde Cumhuriyetçi Parti’nin Kongre kontrolünü Demokratlara kaybetmesinin ardından ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, bu yenilgiden savaşı ve artan yakıt fiyatlarını sorumlu tutmuştu. Siyasi gözlemciler, bu durumun yönetim içinde çatışmayı mevcut haliyle askıda bırakma eğilimini güçlendirdiğini belirtiyor.
Tahran’dan “ne savaş ne barış” çıkışı
İran cephesinde ise ablukanın kaldırılması temel şart olarak öne çıkıyor. İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, 9 Kasım’da yaptığı açıklamada Dini Lider Mücteba Hamaney’in “ne savaş ne barış” durumunun sona erdirilmesi talimatını verdiğini duyurdu. Başmüzakereci ve Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf da El Cezire’ye verdiği demeçte, “Top artık Amerikan sahasında” diyerek, ABD’nin deniz ablukasını ve yaptırımları kaldırması halinde müzakerelere dönülebileceğini ancak Hürmüz Boğazı’nın artık savaş öncesi ücretsiz geçiş statüsüne asla dönmeyeceğini ifade etti.
Dondurulmuş çatışma nedir ve İran örneği neden farklı?
Uluslararası ilişkilerde “dondurulmuş çatışma”, büyük ölçekli sıcak çatışmaların durduğu ancak kalıcı bir barış anlaşmasının imzalanmadığı, temel sorunların çözümsüz kalarak fiili bir statükoya dönüştüğü durumları tanımlıyor.
Doha Lisansüstü Araştırmalar Enstitüsü’nden Yardımcı Doçent Muhanad Seloom, haziran ayında Pakistan’da imzalanan mutabakat zaptının çökmesi ve ABD’nin 14 Temmuz’da deniz ablukasını yeniden başlatmasıyla diplomatik olarak zaten dondurulmuş bir sürece girildiğini belirtti. Ancak Seloom, ABD’nin Kişm Adası’ndaki hava savunma sistemlerine yönelik sınırlı saldırıları ve İran’ın Hürmüz Boğazı’ndaki tankerleri hedef alması nedeniyle mevcut durumu “hava harekatından kuşatmaya dönüşen bir savaş” olarak nitelendirdi.
Küresel ekonomi üzerindeki Hürmüz baskısı
Exeter Üniversitesi Strateji ve Güvenlik Enstitüsü araştırmacısı Tallha Abdulrazaq, Kore Yarımadası veya 2022 öncesi Ukrayna’nın Donbas bölgesi gibi klasik toprak temelli dondurulmuş çatışmaların aksine, İran krizinin doğrudan küresel enerji damarları üzerinden yürüdüğüne dikkat çekti.
- Ekonomik daralma: Resmi verilere göre İran ekonomisi mart-haziran döneminde yıllık bazda yüzde 10,1 küçülürken, yıllık enflasyon eylül ayında yüzde 83,8’e ulaştı.
- Küresel ticaret riski: Dünya petrol ve doğal gaz ticaretinin yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı’ndaki her tanker saldırısı, küresel enerji fiyatlarında şok etkisi yaratma ve çatışmayı yeniden alevlendirme potansiyeli taşıyor.
Uzmanlar, ABD’de Ocak ayında Demokratların çoğunlukta olduğu yeni Kongre göreve başlamadan önceki iki aylık sürenin kritik olduğuna işaret ediyor. Tahran’ın ekonomik baskıyı kırmak için Katar gibi arabulucular üzerinden diplomatik kanalları zorlayabileceği ya da Körfez’deki enerji altyapılarını hedef alarak küresel baskıyı artırma yoluna gidebileceği değerlendiriliyor.


















