İran Devrim Muhafızları Ordusu’nun Kasım 2026’da Keşm Adası’nın güneyinde ABD’ye ait “MQM-170” tipi bir insansız hava aracını (İHA) elektronik harp operasyonuyla ele geçirip sağlam şekilde indirdiğini duyurması, savunma teknolojileri dünyasında önemli bir soruyu yeniden gündeme taşıdı: Bir İHA, füze ateşlenmeden operatörünün kontrolünden nasıl çıkarılır ve yere indirilir?
İran tarafından yapılan açıklamada, hava savunma ve elektronik harp sistemlerini takip etme amacı taşıyan aracın siber ve elektronik müdahaleyle kontrol altına alındığı belirtildi. Son olayla birlikte İran’ın bu modelden ele geçirdiği veya düşürdüğü ABD İHA’larının sayısının dokuzu bulduğu ifade ediliyor.
Uçan bilgisayarın kontrolünü ele geçirme aşamaları
Teknik açıdan bir İHA; uçuş kontrol bilgisayarı, hareket ve irtifa sensörleri ile uydu konumlandırma sistemlerinden oluşan “uçan bir bilgisayar” niteliği taşıyor. Bir araca havada müdahale edebilmek için öncelikle radar, termal kameralar ve telsiz sinyali alıcılarının entegre çalışmasıyla aracın kuşa benzer küçük izinin tespit edilip takip edilmesi gerekiyor.
Tespit aşamasının ardından elektronik harp sistemleri üç temel yöntemle devreye giriyor:
- İletişim ve GPS karıştırma (Jamming): En temel yöntem olan karıştırma işleminde, İHA ile yer kontrol istasyonu arasındaki radyo frekanslarına yoğun parazit uygulanıyor. Komut akışı kesilen araç, yazılımındaki acil durum protokolüne göre ya kalkış noktasına dönüyor ya da otomatik inişe geçiyor. Benzer şekilde zayıf gelen GPS uydu sinyallerinin engellenmesi de aracın konum bilgisini kaybetmesine yol açıyor.
- Navigasyon aldatmacası (Spoofing): Karıştırmadan daha gelişmiş olan bu teknikte, İHA’nın alıcılarına gerçekmiş gibi görünen sahte uydu sinyalleri gönderiliyor. Aracın uçuş bilgisayarı normal çalışmaya devam etse de yanlış koordinat verileriyle yanıltılarak belirlenen farklı bir noktaya yönlendiriliyor. Teksas Üniversitesi araştırmacıları daha önce sivil GPS sinyallerini taklit ederek bir İHA’nın rotasından saptırılabileceğini bilimsel olarak kanıtlamıştı.
- Kontrol sistemine sızma: Saldırganın komut doğrulama mekanizmasındaki veya yer istasyonu ağındaki bir yazılım açığından yararlanması durumunda, İHA doğrudan saldırganın gönderdiği komutları kabul etmeye başlıyor ve uçuş kontrolü tamamen ele geçiriliyor.
Savunma kalkanları ve İran’ın elektronik harp altyapısı
Modern askeri İHA’lar; şifreli iletişim, kimlik doğrulama ve sinyalin sürekli farklı frekanslar arasında sıçramasını sağlayan “frekans atlama” gibi koruma kalkanlarıyla donatılıyor. Uydu sinyallerinin kesilmesi ihtimaline karşı ise ivme ve dönüşü ölçen ataletsel navigasyon sistemleri (INS) ile yer şekillerini tanıyan kameralar kullanılıyor. Ancak ataletsel sensörlerde zamanla hata payı birikmesi ve kameraların hava koşullarından etkilenmesi, elektronik harp sistemlerine açık kapı bırakabiliyor.
ABD Savunma Bakanlığı (Pentagon) Genel Müfettişliği’nin 2020 tarihli raporunda da İran’ın GPS ve uydu iletişimini karıştırma kapasitesine sahip olduğuna dikkat çekilmişti. İran’ın 2024 yılında gerçekleştirdiği tatbikatlarda sergilediği radar, İHA ve sinyal istihbaratı birimlerini eş güdümlü çalıştırma kabiliyeti, Keşm Adası açıklarındaki gibi hedef tespiti ve elektronik müdahale süreçlerinde kritik rol oynuyor. Savunma uzmanları, İHA teknolojileri ile elektronik harp sistemleri arasındaki bu rekabetin modern savaş sahalarında sürekli evrilen bir mücadeleye dönüştüğünü vurguluyor.


















