Çin’in Şencen kentinde 18-19 Kasım tarihlerinde düzenlenecek Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Zirvesi, dünya siyasetinin en kritik üç liderini bir araya getirmeye hazırlanıyor. ABD Başkanı Donald Trump, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping arasında gerçekleşmesi beklenen üçlü zirve öncesinde, küresel nükleer silahsızlanma için tarihi bir yol haritası gündeme geldi.
“Yalta 2.0” yerine “Reykjavik 2.0” vurgusu
Uluslararası ilişkiler uzmanları, üç liderin olası görüşmesini İkinci Dünya Savaşı sonrası küresel güç dengelerinin yeniden kurulduğu “Yalta 2.0” olarak nitelendirirken, barış savunucuları zirvenin “Reykjavik 2.0” ruhuyla gerçekleşmesi gerektiğini vurguluyor.
1986 yılında İzlanda’nın başkenti Reykjavik’te bir araya gelen dönemin ABD Başkanı Ronald Reagan ve Sovyet lider Mihail Gorbaçov, tüm balistik füzelerin ve nükleer silahların imhası konusunda anlaşmaya çok yaklaşmış, ancak Reagan’ın “Stratejik Savunma Girişimi” (Yıldız Savaşları) testlerindeki ısrarı nedeniyle tarihi fırsat kaçırılmıştı. Bugün de benzer bir diplomasi penceresinin aralandığına dikkat çekiliyor.
Liderlerin nükleer silahlara bakışı ve mevcut engeller
Üçlü bir nükleer anlaşmanın önünde ciddi jeopolitik engeller bulunuyor. ABD’deki ara seçimlerde yaşadığı yenilginin ardından siyasi mirasına tarihi bir başarı eklemek isteyen Donald Trump, nükleer silahların yarattığı yıkım gücüne ve yüksek maliyetine sık sık dikkat çekiyor. Trump, 2025 yılında Davos’ta yaptığı konuşmada hem Putin’in hem de Çin’in nükleer silahların büyük ölçüde azaltılması fikrine sıcak baktığını öne sürmüştü.
Moskova ve Pekin’in stratejik hesapları
Buna karşın Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, ekonomik ve konvansiyonel askeri gücünün ötesinde Rusya’nın küresel ağırlığının büyük ölçüde dünyadaki en büyük nükleer cephaneliğe sahip olmasından kaynaklandığının farkında.
Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ise 2017 yılında Cenevre’deki BM ofisinde nükleer silahların tamamen yasaklanması gerektiğini savunsa da Pekin yönetimi son dönemde ABD ve Rusya ile arasındaki nükleer başlık farkı kapanmadan silahların sınırlandırılması müzakerelerine katılmayacağı mesajını veriyor.
12 yıllık üç aşamalı nükleer silahsızlanma planı
Uzmanlar, Çin’in cephaneliğini 5 bin başlık seviyesine çıkarması yerine, ABD ve Rusya’nın ellerindeki nükleer başlık sayısını Çin’in mevcut seviyesi olan yaklaşık 600’e indirmesini öngören 12 yıllık bir plan öneriyor. Dörder yıllık üç aşamadan oluşan yol haritası şu adımları içeriyor:
- Birinci aşama (Güven inşası): İlk dört yılda ABD ve Rusya cephaneliklerini azaltırken, Çin nükleer kapasitesini genişletmeyi durduracak. Bu süreçte İran ve Ukrayna’daki savaşların hızla sona erdirilmesi ve BM Şartı’na bağlılığın yenilenmesi hedeflenecek.
- İkinci aşama (Çok taraflı diplomasi): İkinci dört yıllık dönemde nükleer silaha sahip dokuz ülke arasında ikili ve çok taraflı müzakereler yürütülecek. Ülkelerin nükleer silah edinme gerekçeleri ortadan kaldırılarak dokuz gücün de “Nükleer Silahların Yasaklanması Antlaşması”na katılması sağlanacak.
- Üçüncü aşama (Tam tasfiye): Son dört yılda ise 600 başlık seviyesine indirilmiş olan cephaneliklerin denetim altında tamamen imha edilmesi gerçekleştirilecek.
Planın hayata geçirilmesi halinde, Birleşmiş Milletler’in kuruluşunun ve Hiroşima ile Nagazaki’ye atom bombası atılmasının 100. yıl dönümünden önce nükleer çağın tamamen kapatılabileceği ifade ediliyor.


















