Dijital platformlarda haber akışının hızlandığı bir dönemde Iraklı gazeteciler, resmi kaynaklara ve kamu verilerine erişimde ciddi engellerle karşılaşıyor. Yasal bir güvencenin bulunmaması nedeniyle bilgiye erişim, çoğu zaman kamu kurumlarındaki bürokratik süreçlere veya yetkililerin kişisel tutumlarına bağlı kalıyor.
Bürokrasi ve resmi kaynakların sessizliği
Resmi belge ve ayrıntılı veri gerektiren haber dosyalarını takip eden gazeteciler, kurumların yanıt vermemesi veya süreçleri uzatması nedeniyle çoğu zaman resmi olmayan kaynaklara ve sızıntılara yönelmek zorunda kalıyor.
Şems TV muhabiri Mustafa Celil, resmi kaynakların iş birliği eksikliğinin haber ve araştırmalarda bilgi boşlukları yarattığını ifade ediyor. Celil’e göre bu durum yalnızca yetkililerin konuşmaktan kaçınmasından değil, aynı zamanda sözcülerin çalışma biçimini belirleyen katı bürokratik rutinden ve özellikle ekonomi ile güvenlik dosyalarında kamuoyunda yankı uyandıracak bilgi verme endişesinden kaynaklanıyor. Kurumlar yanıt verdiğinde ise açıklamaların genellikle yüzeysel ve basmakalıp ifadelerle sınırlı kaldığı belirtiliyor.
Taşrada saha gazeteciliği daha da zorlaşıyor
Bilgiye erişimdeki zorluklar, başkent Bağdat dışındaki vilayetlerde görev yapan muhabirler için daha belirgin hale geliyor. Doğrudan yerel yetkililerle ve hizmet birimleriyle iletişim kurmayı gerektiren saha haberciliğinde, basit bir soruya yanıt almak çoğu zaman haberin hazırlanma sürecinden daha uzun sürüyor.
Merkezileşen açıklama yetkisi
Diyala kentinde görev yapan UTV muhabiri Ali el-Anbeki, kurumsal bir mekanizma yerine yetkililerle veya ofis çalışanlarıyla kurulan kişisel ilişkilerin bilgi akışını belirlediğini aktarıyor. Bazı bakanlıkların açıklama yetkisini yalnızca Bağdat’taki merkezleriyle sınırlandırması ve yerel yöneticilerin basına konuşmasını yasaklaması, taşradaki bir olayı takip eden muhabirleri bilgi için başkentteki makamlara yönelmeye mecbur bırakıyor.
Bu durumun yalnızca haberciliği aksatmadığını vurgulayan El-Anbeki, kamu kurumlarının sessiz kalmasının vatandaşların sorunlarına yanıt bulmasını engellediğini ve kurumların da kendi görüşlerini kamuoyuna açıklama fırsatını kaçırdığını belirtiyor.
Askıda kalan bilgi edinme yasası tasarısı
Yaşanan engeller, kamu kurumları ile bilgi talep edenler arasındaki ilişkiyi düzenlemeyi amaçlayan “Bilgi Edinme Hakkı” yasa tasarısını yeniden gündeme taşıdı. Irak Bakanlar Kurulu tarafından Ekim 2023’te onaylanarak Temsilciler Meclisi’ne sevk edilen tasarı, Ağustos 2024’te ikinci kez okunup tartışılmasına rağmen maddelerine yönelik itirazlar nedeniyle henüz yasalaşmadı.
Irak Anayasası’nın 38. maddesi ifade, basın ve yayın özgürlüğünü güvence altına alsa da gazeteciler, resmi belgelere erişim mekanizmalarını ve gizlilik istisnalarını netleştiren bağlayıcı bir yasaya ihtiyaç duyulduğunu ifade ediyor.
Tasarıdaki kısıtlama endişeleri
Irak Haber Ajansı muhabiri Visam el-Mulla, tasarının mevcut halinin gazetecilere ek kısıtlamalar getirebilecek ve bazı mesleki faaliyetleri suç sayarak hapis cezasına varan yaptırımlar öngörebilecek maddeler içerdiği uyarısında bulunuyor. El-Mulla, meclise yasayı onaylamadan önce gazetecileri ve sivil toplum kuruluşlarını sürece dahil etme çağrısı yapıyor.
Irak Basın Özgürlüğü Gözlemevi Başkanı Hadi Celo Mer’i ise yasanın gecikmesinin, Irak Gazeteciler Sendikası ve ifade özgürlüğü savunucularının görüşlerinin alınması için bir fırsat olabileceğini değerlendiriyor. Mer’i, yasanın amacına ulaşabilmesi için yoruma açık muğlak ifadelerden arındırılması ve basın özgürlüğünü kısıtlamayacak net bir hukuki çerçeveye oturtulması gerektiğini vurguluyor.


















