Libya’da aylardır süren diplomatik görüşmelerin ardından ABD yönetimi, devlet kurumlarının birleştirilmesi sürecini engelleyen taraflara karşı müttefikleriyle birlikte yaptırım uygulamaya hazır olduğunu açıkladı. ABD Başkanı’nın Arap ve Afrika İşlerinden Sorumlu Danışmanı Massad Boulos, sorunun artık genel ilkelerde anlaşmak değil, fiili uygulamaya geçmek olduğunu vurgulayarak Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin (BMGK) ekim ayında kabul ettiği 2835 sayılı karara atıfta bulundu. Ancak Boulos’un doğrudan bir isim vermemesi ve kısa süre içinde üç kez yaptırım uyarısında bulunması, Washington’ın bu hamlesinin 12 yıllık Libya krizini çözüp çözemeyeceği konusunda farklı yorumlara yol açtı.
Kongre endişesi ve geçmiş yaptırımların sonuçsuzluğu
Siyasi analist Muhammed Mahfuz’a göre ABD’nin yaptırım tehdidi ne yeni ne de sahada sonuç üretme kapasitesine sahip. Washington’ın geçmişte de Suheyrat Anlaşması’na karşı çıkan eski Meclis Başkanı Akile Salih ve diğer aktörlere yaptırım uyguladığını ancak hiçbir sonuç alamayınca bu kararları kaldırdığını hatırlatan Mahfuz, ABD’nin ikili güç paylaşımına dayalı girişiminin BM’nin benimsediği “4+4” formatıyla da örtüşmediğini savunuyor.
Mahfuz ayrıca, belirli bir tarafı süreci engellemekle suçlayıp yaptırım uygulamak için ABD, Rusya ve İngiltere arasında uluslararası uzlaşı gerektiğini belirterek, Boulos’un son dönemdeki sert çıkışlarının arkasında yeni ABD Kongresi’nin olası soruşturma ve denetim baskısından duyulan endişenin yattığını ileri sürüyor.
Sahadaki iki ana aktör ve ABD’nin kararlılık mesajı
Buna karşılık siyasi analist Muhammed Emtirid, Washington’ın tutumunu krizi çözme konusundaki ciddiyetinin bir göstergesi olarak değerlendiriyor. Emtirid’e göre ABD’nin sahadaki ağırlığı, bölge ülkelerinin sürece yönelik müdahalelerini sınırlandırırken müzakereleri sahada gerçek gücü elinde bulunduran iki aktöre odakladı: Batıda Ulusal Birlik Hükümeti Başbakanı Abdulhamid Dibeybe ve doğuda Halife Hafter.
Emtirid, Dibeybe’nin çevresindeki siyasi ve silahlı grupların baskısı nedeniyle yeni arayışlara girerek Amerikan girişimini yavaşlattığını savunurken, taraflar arasındaki güvensizliğin ancak Amerikan garantörlüğüyle aşılabileceğini ifade ediyor. Mahfuz ise iki tarafın da seçime gitmek istemediğini ve kimsenin taviz vermeye yanaşmadığını belirterek, iki yıllık yeni bir geçiş süreci planının krizi dondurmaktan öteye gidemeyeceği görüşünde.
Daralan zaman takvimi ve petrol yatırımları
ABD’nin eski Libya Özel Temsilcisi Jonathan Winer ise yaptırım tehditlerinin ne zaman ve nasıl uygulanacağının belirsiz olduğuna dikkat çekiyor. Winer’a göre Libya’daki kriz yalnızca Dibeybe ve Hafter’den ibaret değil; Başkanlık Konseyi gibi aktörlerin de Amerikan planına mesafeli durması süreci karmaşıklaştırıyor.
Washington’ın temel hedefinin, yabancı petrol yatırımlarının önünü açmak ve Merkez Bankası ile Hafter kontrolündeki bankalar arasındaki mali anlaşmazlıkları gidererek ABD Hazine Bakanlığı’nın endişelerini ortadan kaldırmak olduğunu belirten Winer, yaygın yolsuzluk ve kaynak paylaşımı sorunları çözülmeden kalıcı bir istikrar sağlanmasının zor olduğunu vurguluyor.


















