Tarihin süzgecinde 7 Ekim: Aksa Tufanı stratejik bir hamle miydi?

Strateji kavramının tarihi köklerinden modern savaş teorilerine uzanan kapsamlı bir çerçevede 7 Ekim Aksa Tufanı'nın analizi.

Tarihin süzgecinde 7 Ekim: Aksa Tufanı stratejik bir hamle miydi?

Televizyon ekranlarında ve analiz programlarında her gün sayısız kavrama yapıştırılan “strateji” kelimesi, anlamı genişledikçe asıl ağırlığını yitirme tehlikesiyle karşı karşıya kalıyor. Askeri bir eylemi stratejik açıdan yargılayabilmek için öncelikle bu kavramın tarihsel mutfağına girmek, generallerin ve düşünürlerin ona yüklediği gerçek anlamı kavramak gerekiyor. Bu kavramsal çerçeve oturduğunda, üç yıldır tartışılan o kritik soruya yanıt aranabilir: 7 Ekim Aksa Tufanı operasyonu stratejik bir eylem miydi?

Strateji: İçgüdüden modern savaş bilimine

Hollandalı primatolog Frans de Waal, 1970’lerde şempanze kolonileri üzerine yaptığı gözlemlerde ittifak kurma, rakibin destekçilerini ayırma ve niyet gizleme gibi davranışları belgeleyerek stratejinin insandan önce doğada var olduğunu gösterdi. İngiliz tarihçi Lawrence Freedman da bu bulguları antik Yunan’daki komutanlık bilgeliği anlamındaki “Strategos” kavramıyla birleştirerek stratejinin köklerini analiz etti.

Napolyon, Jomini ve Clausewitz’in savaş kuralları

  • yüzyıldaki Aydınlanma rasyonalizmiyle birlikte savaş kurallara bağlanmaya başlandı. Napolyon Bonapart, ulusal seferberliğe dayalı devasa ordularıyla Avrupa’yı fethederken 1812 Rusya seferinde ağır bir ders aldı. Rusların kesin meydan savaşından kaçınarak geri çekilmesi ve ikmal hatlarını uzatması, 600 bin kişilik Fransız ordusunun Rus kışında erimesine yol açtı.

Bu felaketi gözlemleyen iki askeri düşünür, modern strateji biliminin temellerini attı:

  • Antoine-Henri Jomini: Savaşın geometrik kurallara benzer ilkeleri olduğunu savundu. Ona göre komutanın amacı toprak ele geçirmek değil, inisiyatif ve hızla düşmanın zayıf noktasına yüklenerek ordusunu imha etmekti.
  • Carl von Clausewitz: “Savaş, siyasetin başka araçlarla devamıdır” diyerek askeri eylemi siyasi iradeye bağladı. Düşmanın “ağırlık merkezine” vurmayı, saldırının gücünü yitirdiği “zaferin doruk noktasını” aşmamayı ve sahadaki beklenmedik engeller anlamına gelen “sürtünme” faktörünü yönetmeyi temel ilke haline getirdi.

Katı planların çöküşü ve yeni doktrinler

  • yüzyılda Prusyalı Mareşal Helmuth von Moltke, demiryolu ve telgrafı savaşa entegre ederken “hiçbir plan düşmanla ilk temastan öteye kesinlik taşımaz” diyerek sahadaki komutana inisiyatif tanıyan “görevle sevk ve idare” anlayışını geliştirdi. Ancak Birinci Dünya Savaşı’nda bu esneklik unutuldu. Almanların katı “Schlieffen Planı” ve Fransızların makineli tüfekleri hesaba katmayan “mutlak taarruz” takıntısı, milyonlarca askerin siperlerde eridiği bir yıpratma savaşına dönüştü.

Siper savaşının ardından İngiliz J.F.C. Fuller düşman ordusunun bedenini değil karargahlarını hedef alan “baş kesme” stratejisini, İtalyan Giulio Douhet hava hakimiyetini, Liddell Hart ise “dolaylı tutum” teorisini geliştirdi. İkinci Dünya Savaşı sonrası nükleer çağda ise strateji “caydırıcılık” eksenine kaydı ve düşünce kuruluşları aracılığıyla sivil uzmanların da dahil olduğu oyun teorileriyle şekillendi.

30 yılda çözülen İsrail güvenlik doktrini

Tarihsel birikim gösteriyor ki strateji; siyasi hedefle aracın uyumunu, değişen gerçekliğe adaptasyonu ve belirsizlik (sürtünme) anında alınan riskleri kapsar. Filistin direnişinin Gazze’deki 30 yıllık seyri de bu perspektifte şekillendi.

İsrail’in güvenlik doktrini dört temel sütuna dayanıyordu: Caydırıcılık, erken uyarı, savaşın hızlı sonuçlandırılması ve çatışmanın düşman topraklarına taşınması. Gazze’deki direniş grupları ise on yıllar içinde bu sütunları tek tek aşındırdı:

  • 1996 ve 2000’ler: Yahya Ayyaş suikastına verilen yanıtlar ve İkinci İntifada sürecinde yerleşim yerlerinin hedef alınması, 2005’te İsrail’in Gazze’den çekilmesini beraberinde getirdi.
  • 2006-2011: Gilad Şalit’in esir alınması ve 1027 Filistinli mahkumun özgürlüğünü sağlayan takas anlaşması, yer altı tünel ağlarının ve gizli haberleşme sistemlerinin temelini oluşturdu.
  • 2008, 2012 ve 2014 Savaşları: İsrail’in hızlı sonuç alma hedefleri başarısız olurken, Tel Aviv ve Hayfa’ya ulaşan füzeler ile Zikim çıkarması savaşın İsrail topraklarına taşındığını gösterdi.
  • 2021 Kudüs Kılıcı: Gazze’deki eylemin Kudüs ve Batı Şeria’daki dinamikleri harekete geçirebildiği kanıtlandı.

7 Ekim operasyonunun stratejik sınavı

Bölgesel normalleşme dalgasının Filistin meselesini gölgelediği, İsrail iç siyasetinin yargı reformu tartışmalarıyla derin bir bölünme yaşadığı ve esir takası müzakerelerinin tıkandığı bir konjonktürde direniş 7 Ekim 2023 kararını aldı.

Siyasi hedef; esir takasıyla hapishaneleri boşaltmak, ablukayı kırmak ve unutulmaya yüz tutan Filistin davasını yeniden dünya gündeminin merkezine taşımaktı. Askeri açıdan bakıldığında operasyonun ilk gününde İsrail’in komuta merkezleri ve gözetleme kuleleri felç edildi, Gazze Tümeni saatlerce işlevsiz kaldı ve İsrail ordusu kendi askerlerinin esir düşmesini önlemek için “Hannibal Protokolü”nü devreye sokmak zorunda kaldı. Böylece İsrail güvenlik doktrininin dört sütunu tek günde çöktü.

Müttefiklerin tutumu ve ağır bilanço

New York Times tarafından yayımlanan belgeler, Hamas liderliğinin İran ve Hizbullah’ı da geniş çaplı bir savaşa dahil etmeyi hedeflediğini, ancak müttefiklerin zaman istemesi üzerine operasyonu tek başına başlattığını ortaya koydu. İsrailli eski komutanların da belirttiği üzere, o gün eş zamanlı bir cephe açılmaması direniş eksenindeki aktörlerin zamanla tek tek hedef alınmasına zemin hazırladı.

Operasyonun bilançosu ise tartışmaların odak noktasını oluşturuyor. 7 Ekim’de İsrail verilerine göre yaklaşık 1200 kişi ölürken 251 kişi esir alındı. İsrail’in başlattığı yıkıcı saldırılarda ise Kasım 2026 başı itibarıyla 74 bin 615 Filistinli hayatını kaybetti ve Gazze yerle bir edildi. Buna karşılık takas anlaşmalarıyla binlerce Filistinli mahkum özgürlüğüne kavuştu ve Filistin meselesi yeniden küresel siyasetin en yakıcı başlığı haline geldi.

Savaşın kaderini belirleyen dış müdahale

Stratejik kararların başarısı çoğu zaman belirsizlik altında yapılan hamlelere dış aktörlerin nasıl yanıt verdiğine bağlıdır. 1940’ta Fransa düştüğünde tek başına direnme kararı alan Winston Churchill’in hesabı, ABD’nin “Ödünç Verme ve Kiralama” yasasıyla yardıma koşması ve Almanya’nın Sovyetler’e saldırmasıyla zafere dönüştü. Buna karşılık 1944’te Kızıl Ordu’nun kentin kapısında olduğu varsayımıyla Nazilere başkaldıran Varşova Direnişi, Sovyetlerin beklemeyi seçmesi nedeniyle 200 bin sivilin ölümüyle sonuçlandı.

Gazze’deki direniş de benzer bir belirsizlik eşiğinde hamlesini yaptı. Sürecin ilk gününden sonraki seyrini belirleyen temel unsur; İsrail’e hava ve deniz köprüleriyle silah, yakıt ve diplomatik veto kalkanı sağlayan ABD ve Batılı müttefiklerin tam desteği ile Gazze’nin beklediği bölgesel desteğin sınırlı kalması oldu.

Tarihin süzgecinde 7 Ekim: Aksa Tufanı stratejik bir hamle miydi?
Haber Bülteni
Bültenimize Katılın

Tamamen Ücretsiz Olarak Bültenimize Abone Olabilirsin

Yeni haberlerden haberdar olmak için fırsatı kaçırma ve ücretsiz e-posta aboneliğini hemen başlat.

Spam göndermiyoruz. İstediğiniz zaman abonelikten çıkabilirsiniz.

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

0/30 karakter

KAI ile Sohbet Et

Yapay zeka asistanı
Sohbet sistemi şu anda aktif değil. Lütfen daha sonra tekrar deneyin.