El Cezire Araştırmalar Merkezi tarafından yayımlanan ve araştırmacı Şadi İbrahim imzasını taşıyan kapsamlı analiz, Azerbaycan’ın Güney Kafkasya’daki karmaşık jeopolitik denklemde yürüttüğü denge siyasetini gözler önüne seriyor. Çalışmaya göre Bakü yönetimi; Türkiye ile sarsılmaz siyasi ve askeri ittifakını korurken, İsrail ile derinleşen enerji ve savunma ortaklığını sürdürüyor, ancak İran ile doğrudan bir askeri çatışmanın tarafı olmaktan titizlikle kaçınıyor.
Nahçıvan krizi ve İran sınırındaki gerilim
Analiz, Mart 2026’da Azerbaycan’a bağlı Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti’ne yönelik düzenlenen iki insansız hava aracı saldırısının ardından patlak veren krizi merkeze alıyor. Saldırının ardından Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in Tahran’a yönelik sert uyarıları ve ordunun en üst düzeyde alarma geçirilmesi, bölgedeki savaşın Güney Kafkasya’ya sıçrayabileceği endişesini doğurmuştu.
İran’ın Bakü’ye topraklarındaki İsrail varlığına son verme çağrısı yapmasına karşın, İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’ın Aliyev’i arayarak saldırıyla ilgileri olmadığını belirtmesi ve soruşturma sözü vermesi sıcak bir çatışmanın önüne geçti. Araştırma, bu olayın Azerbaycan’ın karşı karşıya olduğu temel ikilemi kanıtladığını vurguluyor: Bakü, İsrail ile istihbarat ve savunma iş birliğinden fayda sağlarken, topraklarının İran’a karşı bir cepheye dönüşmesinin yaratacağı ağır maliyetlerin farkında olarak hareket ediyor.
Tarihsel kökler ve Karabağ zaferinde İsrail teknolojisi
İsrail’in Azerbaycan ile kurduğu stratejik ortaklığın kökenleri, 1979 İran İslam Devrimi sonrasında Tel Aviv’in bölgede kaybettiği müttefikinin yerini doldurma arayışına dayanıyor. 1991’de bağımsızlığını kazanan Azerbaycan’ın Ermenistan karşısında askeri teknolojiye duyduğu ihtiyaç, iki ülkeyi karşılıklı çıkar zemininde buluşturdu.
Silah tedarikinde değişen dengeler
Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü (SIPRI) verilerine dayandırılan çalışmada, Azerbaycan’ın savunma tedarikindeki dönüşüm şu rakamlarla ortaya konuluyor:
- 1990-2025 Dönemi: Toplam silah ithalatında Rusya yüzde 45 ile ilk sırada yer alırken, İsrail yüzde 21, Ukrayna yüzde 12 ve Belarus yüzde 8,2 pay aldı. Türkiye’nin payı ise yüzde 3,9 olarak kayıtlara geçti.
- 2016-2020 Dönemi: İkinci Karabağ Savaşı’na giden kritik süreçte İsrail, Azerbaycan’ın ana silah ithalatının yaklaşık yüzde 69’unu tek başına karşıladı.
Araştırmacı İbrahim, Türk savunma sanayii ürünlerinin yanı sıra İsrail menşeli insansız hava araçları, hassas güdümlü mühimmatlar ve keşif sistemlerinin Bakü’ye Karabağ savaşında belirleyici bir operasyonel üstünlük sağladığını belirtiyor.
Enerji denklemi: Petrolden Akdeniz doğalgazına
İkili ilişkilerin diğer ayağını ise enerji güvenliği oluşturuyor. 2006 yılında Bakü-Tiflis-Ceyhan boru hattının devreye girmesiyle ivme kazanan enerji ticaretinde Azerbaycan, İsrail’in ham petrol ithalatının yaklaşık yüzde 46’sını tek başına karşılıyor. 2025 yılında günlük ortalama 94 bin varille rekor kıran bu sevkiyat, Gazze savaşı dönemindeki ticari kısıtlamalara rağmen esnek tedarik mekanizmalarıyla kesintisiz sürdürüldü.
İş birliği artık petrol ticaretinin ötesine geçerek doğrudan yatırımlara dönüşmüş durumda. Azerbaycan devlet petrol şirketi SOCAR, 2025 yılında aldığı onaylarla Doğu Akdeniz’deki İsrail kontrolünde bulunan Tamar doğalgaz sahasından 1,25 milyar dolar karşılığında yüzde 10 hisse satın alarak enerji tedarikçisi konumundan yatırımcı ortak statüsüne yükseldi.
Türkiye’nin yeri ve İran ile “soğuk barış”
Çalışmada, İsrail ile gelişen tüm bu derin ortaklığa rağmen Türkiye’nin Azerbaycan için en güvenilir ve vazgeçilmez siyasi ve askeri müttefik olmaya devam ettiğinin altı çiziliyor. İsrail’in Bakü’deki rolünü Ankara’ya rakip olarak değil, tamamlayıcı bir unsur olarak konumlandırdığı ifade edilirken, Azerbaycan’ın her iki ülkenin güvenini kazanarak 2022’deki normalleşme sürecinde ve Suriye sahasındaki askeri gerilimleri önleme görüşmelerinde arabuluculuk yaptığı hatırlatılıyor.
Demografik bağlar ve Zengezur koridoru
Öte yandan Bakü ile Tahran arasındaki ilişkiler “soğuk barış” olarak tanımlanıyor. İran sınırları içinde yaşayan ve nüfusun yüzde 16 ila 24’ünü oluşturduğu tahmin edilen 12 ila 18 milyonluk Azerbaycan Türkü nüfusu, iki ülke arasındaki ilişkileri İran açısından doğrudan bir iç güvenlik meselesine dönüştürüyor. Zengezur Koridoru projesi ve sınır hattındaki istihbarat suçlamaları zaman zaman tansiyonu yükseltse de, Azerbaycan hem coğrafi konumu hem de ekonomik ve toplumsal bağları nedeniyle İran ile doğrudan bir savaşa girmeyi kesin bir dille reddediyor.
Analizin sonuç bölümünde, Rusya’nın Ukrayna savaşı nedeniyle Kafkasya’da güç kaybetmesinin Bakü’ye manevra alanı açtığı, ancak bölgedeki gerilimlerin tırmanması halinde Azerbaycan’ın bu hassas dengeyi korumasının giderek zorlaşacağı değerlendirmesine yer veriliyor.


















