Amerika Birleşik Devletleri adli makamları, yürütülen uluslararası kaçakçılık operasyonları kapsamında ele geçirilen ve toplam piyasa değeri 5 milyon doları aşan 36 parça tarihi eseri Suriye hükümetine teslim etti. New York’taki Manhattan Bölge Savcılığı’nda düzenlenen resmi törende eserler, Suriye’nin Washington Maslahatgüzarı Muhammed Nasır el-Kanatiri başkanlığındaki diplomatik heyete devredildi.
Manhattan Bölge Savcısı Alvin Bragg, kültür varlıklarının korunmasının ulusal sınırları ve siyasi ayrımları aştığını belirterek, dünya çapında kurulan ortak adli iş birlikleri sayesinde yağmalanan tarihi mirasın ait olduğu topraklara döndüğünü ifade etti.
Öne çıkan tarihi parçalar ve mozaikler
Teslim edilen 36 parça eser arasında arkeolojik ve sanatsal açıdan nadide kabul edilen başyapıtlar yer alıyor:
- “Telete ve Eros” Mozaiği: Milattan önce 3. yüzyıla tarihlenen ve mitolojik bir düğün sahnesini yüzlerce küçük doğal taşla tasvir eden devasa taban mozaiğinin bir parçası. Söz konusu eser, Temmuz 2021’de Lübnanlı kaçakçı Georges Lotfi’ye ait bir depoda ele geçirilmişti.
- Palmira Kireçtaşı Mezar Kabartması: Milattan sonra 2. yüzyıla ait olan ve yaklaşık 450 kilogram (1000 pound) ağırlığındaki kireçtaşı mezar anıtı. Palmira’daki tarihi mezar odalarından kesilerek Dubai üzerinden ABD’ye kaçırılan eserin, terör örgütü DEAŞ’ın 2015-2017 yılları arasındaki tarihi yıkımından önce söküldüğü tespit edildi.
- Kuzeybatı Suriye Kökenli Kadın Heykelleri: Milattan önce 2. binyıla uzanan üç adet kadın figürini. 1980’lerin sonunda New York sanat piyasasına sokulan ve daha sonra kaçakçılıktan hüküm giyen galerici Edward Merrin tarafından satılan eserlerin yağmalanma anına dair fotoğraflar da soruşturma dosyasına girdi.
Kaçakçılık ağları ve müzeler mercek altında
New York Eski Eserler Kaçakçılığı Birimi’nin yürüttüğü teknik takip, eserlerin uluslararası organize şebekeler üzerinden pazarlandığını ortaya çıkardı:
- Georges Lotfi Şebekesi: Hakkında 2023 yılında INTERPOL kırmızı bülteni çıkarılan Lotfi’nin depolarından çıkan ve Orta Doğu kökenli 31 parça tarihi eser arasında Suriye mozaikleri ile Palmira kabartması yer alıyordu.
- Metropolitan Sanat Müzesi (Met): İade edilen sevkiyatın 13 parçasının doğrudan New York’taki Metropolitan Sanat Müzesi koleksiyonlarından el konularak alındığı bildirildi.
- Michael Steinhardt Koleksiyonu: Amerikalı ünlü milyarder koleksiyoner Michael Steinhardt’ın mal varlığından müsadere edilen 4 parça Suriye eseri iade listesine eklendi. Steinhardt’a daha önce tarihi eser satın almaktan ömür boyu men cezası verilmişti.
Suriye’nin Washington Maslahatgüzarı Muhammed Nasır el-Kanatiri törende yaptığı konuşmada, “Suriye tarihinin çalınan önemli bir parçası nihayet evine dönüyor. Bu adım, kültürel mirasın korunmasında ortak sorumluluğun iki ülke arasında kalıcı köprüler kurabileceğinin somut bir göstergesidir” dedi.
