Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nde (BMGK) uygulanan veto yetkisinin tamamen kaldırılması ve küresel karar alma süreçlerinin köklü bir reforma tabi tutulması çağrısında bulundu. Mevcut yapının II. Dünya Savaşı sonrasının şartlarını yansıttığını vurgulayan Erdoğan, küresel mekanizmaların günümüz gerçeklerine uyarlanmasının artık ertelenemez bir zorunluluk haline geldiğini belirtti.
*Bloomberg* için “Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’ndeki Veto Yetkisini Kaldırmalı” başlıklı bir makale kaleme alan Cumhurbaşkanı Erdoğan, daha adil bir dünyanın ancak farklı coğrafyaların tecrübe, kapasite ve iradelerinin ortak bir zeminde buluşmasıyla inşa edilebileceğini; birbirleriyle diyalog kurmayan kapalı kutupların kalıcı barış getiremeyeceğini vurguladı. Salgınlar, enerji darboğazları, tedarik zinciri kırılmaları ve bölgesel çatışmaların altını çizen Erdoğan, krizlerin çözümünün yalnızca birkaç başkentin inisiyatifine bırakılamayacağını ifade etti.
“Dünya 5’ten büyüktür” ilkesi ve somut reform rotası
Cumhurbaşkanı Erdoğan, küresel temsilde adalet, etkinlik ve hesap verebilirlik ilkelerinin güçlendirilmesi gerektiğine işaret etti:
- Genişletilmiş temsil: Küresel meselelerin çözümünde liderlik sorumluluğunun adil şekilde paylaşılması ve gelişmekte olan ülkelerin karar mekanizmalarına dahil edilmesi gerekiyor.
- Vetonun kaldırılması: Reform arayışlarının somut bir yol haritasına dönüştürülmesi gerektiğini kaydeden Erdoğan, bu sürecin temel çıkış noktasının veto ayrıcalığının lağvedilmesi olduğunu vurguladı.
- Ayrıcalığın yayılmasına ret: Konseye yeni imtiyazlı daimi üyeler eklemenin gücün belirli odaklarda toplanması sorununu çözmeyeceğini, aksine adaletsiz yapıyı daha da genişleteceğini savundu.
Erdoğan, hiçbir ülkenin uluslararası toplumun ezici çoğunluğunun iradesini tek başına ipotek altına alamayacağı bir anlayış etrafında, BM Genel Kurulu bünyesinde geniş tabanlı bir mutabakat kurulması çağrısında bulundu.
Daimi üyeliğe son: Dönüşümlü üyelik modeli
BM Güvenlik Konseyi ile BM Genel Kurulu arasındaki güç dengesinin yeniden kurgulanması gerektiğini belirten Erdoğan, Genel Kurul’un yetkilerinin artırılmasını ve Konsey’in Genel Kurul’a karşı tam hesap verebilir bir konuma getirilmesini önerdi.
Söz konusu modelin detaylarını aktaran Erdoğan; daimi üyeliğin bulunmadığı, üyelerin tamamının Genel Kurul tarafından belirli süreler için dönüşümlü olarak seçildiği ve görev süresi biten ülkelerin yeniden seçilebilmek için çoğunluğun güvenoyunu almak zorunda olduğu demokratik bir mimari teklif etti. “Geçmişin hiyerarşilerini koruyarak geleceğin uluslararası düzenini kuramayız” diyen Erdoğan, insanlığa refah ve barış vadeden mevcut düzenin yeni savaşları ve gelir adaletsizliklerini engellemede yetersiz kaldığını kaydetti.
Bölgesel aktörler ve çok taraflı diplomasi
Asya’nın yükselen ekonomik ağırlığına, Afrika’nın hak ettiği temsil taleplerine ve gelişmekte olan ülkelerin seslerini daha gür çıkarmaya başladığına dikkat çeken Cumhurbaşkanı Erdoğan, krizlerin dışarıdan dayatılan müdahalelerle çözülemeyeceğini belirtti. Erdoğan; bölgesel aktörlerin kendi coğrafyalarında daha fazla inisiyatif alması, yerel dengeleri gözeten ve ortak çıkarları esas alan yaklaşımların öne çıkması gerektiğini vurguladı.
Türkiye’nin köklü devlet tecrübesi, güçlü diplomatik ağı ve çok taraflı diplomasi birikimiyle reform süreçlerinde öncü rol oynamayı sürdüreceğini belirten Erdoğan, küresel barışın tesisi için uluslararası toplumun ortak irade sergilemesinin kaçınılmaz olduğunu kaydetti.
