7 Ekim 2023 tarihinde başlayan Gazze savaşı, üçüncü yılını geride bırakırken yalnızca Orta Doğu’daki dengeleri değil, İsrail ordusunun (IDF) onlarca yıllık askeri doktrinini, kurumsal yapısını ve sosyolojik kimliğini de köklü bir dönüşüme uğrattı. Hamas militanlarının sınır hattını aşmasıyla yaşanan istihbarat ve güvenlik zaafı, ileri teknolojiye ve hava üstünlüğüne dayalı “akıllı ordu” imajını yerle bir etti.
On yıllar boyunca “erken uyarı, caydırıcılık ve hızlı kesin sonuç” ilkelerine dayanan İsrail askeri doktrini, yerini çok cepheli ve uzun soluklu bir yıpratma savaşına bıraktı. Lübnan sınırındaki çatışmalar ve İran ile yaşanan doğrudan gerilimler, yıllardır küçültülen kara kuvvetlerinin ve zırhlı birliklerin yeniden ordu omurgasının merkezine yerleşmesine yol açtı.
“Dahiye doktrini” ve sahada değişen asker profili
Savaşın uzamasıyla birlikte sahadaki askeri operasyonlar, hedeflenen bölgelerde topyekûn yıkımı öngören “Dahiye doktrini” doğrultusunda sivil yerleşim yerlerini ve altyapıyı hedef alan orantısız güç kullanımına dönüştü. Yaşanan bu dönüşüm, bizzat askerlerin sahadaki eylemlerine ve disiplin yapısına da yansıdı.
Sosyal medyada yayımlanan ve uluslararası basında geniş yankı uyandıran görüntüler; konutların, okulların patlayıcılarla havaya uçurulmasını, Kur’an-ı Kerim nüshalarının yakılmasını ve dini sembollerin tahrip edilmesini belgeledi. Washington Post gibi uluslararası yayın organlarının dikkat çektiği bu paylaşımlar, ordunun geleneksel etik sınırlarının ne ölçüde aşındığını ve kurumsal denetimin zayıfladığını gözler önüne serdi.
Orduda seküler hegemonyanın sonu: Dini Siyonizm yükselişte
Askeri taktiklerdeki değişimin arkasındaki en belirleyici unsur, ordu komuta kademesindeki demografik ve ideolojik kırılma oldu. Kuruluşundan itibaren seküler elitlerin hâkim olduğu ordu kademelerinde, son yıllarda “Dini Siyonizm” hareketine mensup isimlerin ağırlığı hızla arttı.
Resmî verilere ve yayımlanan raporlara göre ordudaki ideolojik değişim şu göstergelerle somutlaştı:
- Subay kadrolarındaki sıçrama: Piyade subaylık kurslarındaki dindar asker oranı 1990’da yüzde 2,5 seviyesindeyken, 2008’de yüzde 26’ya çıktı; günümüzde ise subay adaylarının üçte biri ile yarısı arasındaki bir dilimi bu kesim oluşturuyor.
- Nüfus ile orantısız temsil: Dini Siyonistler ülke nüfusunun yalnızca yüzde 10’unu teşkil etmesine rağmen, subay ve komuta kademelerinde nüfuslarının katbekat üzerinde temsil ediliyor.
- Yedek güçlerdeki seferberlik: Savaşın başlamasıyla birlikte bu akıma mensup erkeklerin yedek kuvvetlere katılım oranı yüzde 31’i bularak uygun nüfus oranının iki katına ulaştı.
Bu tablonun bir sonucu olarak muharebe sahasında dini referanslar ve mesihçi söylemler belirgin şekilde öne çıktı; çatışmalar belirli birlikler nezdinde “kutsal bir vazife” olarak algılanmaya başlandı.
Haredi krizi ve ordu içindeki derin çatlak
Dini Siyonistlerin ön saflarda yer almasına tezat olarak, nüfusun yüzde 13’ünü oluşturan Ultra-Ortodoks (Haredi) Yahudilerin zorunlu askerlik hizmetini reddetmeyi sürdürmesi derin bir toplumsal krize yol açtı. İsrail Yüksek Mahkemesi’nin Haredilere tanınan askerlik muafiyetini kaldırması sokak eylemlerine neden olurken, yıllardır süren yoğun çatışmalar sebebiyle ciddi personel açığı yaşayan ordu yönetimi iki kutup arasında sıkıştı.
Psikolojik travma ve karaborsaya sızan mühimmat
Uzayan savaş, askerlerin ruh sağlığı ve iç güvenlik üzerinde de ağır tahribat yarattı. İsrail Savunma Bakanlığı verileri doğrultusunda, Ekim 2023’ten bu yana 10 binden fazla askerin psikolojik destek ve tedavi gördüğü bildirildi.
Bunun yanı sıra ordu birliklerinden yasa dışı pazara silah ve mühimmat sızması ciddi bir asayiş krizine dönüştü. Askeri cephaneliklerden çalınan tüfek ve makineli tüfeklerin organize suç örgütlerine satıldığı gerekçesiyle çok sayıda muvazzaf asker hakkında soruşturma açıldı. Ordudaki yozlaşma, psikolojik travmalar ve silahların siviller arasında yayılması; aile içi şiddet vakalarında ve kadın cinayetlerinde de belirgin bir tırmanışa neden oldu.
