Küresel enerji ticaretinin en kritik geçiş noktalarından Hürmüz Boğazı’nda askeri gerilim ve siyasi müzakere arayışları eş zamanlı devam ediyor. Al Jazeera’ye değerlendirmelerde bulunan askeri ve stratejik uzman Tuğgeneral Hasan Cuni, ABD’nin bölgedeki deniz gücü üstünlüğüne rağmen ticari gemilere yönelik tehditleri tamamen ortadan kaldıramadığına dikkat çekti.
Cuni’ye göre bölgedeki çatışma, gemi sayısı veya silah kapasitesiyle ölçülebilecek iki denk donanma arasında yaşanmıyor. Süreci “asimetrik araçlar arasında gerçek bir çatışma” olarak tanımlayan Cuni, ABD’nin büyük savaş gemileri, uçakları ve gelişmiş gözetleme sistemlerine karşılık küçük hücumbotlar ve insansız hava araçlarının (İHA) deniz trafiğini aksatmayı sürdürebildiğini vurguladı.
Denizdeki mayın ve İHA riski sürüyor
Gözetleme faaliyetlerinin deniz alanının genişliği ve kullanılan araçların çeşitliliği nedeniyle tek başına tam güvenlik sağlamadığını belirten Cuni, mayın temizleme operasyonlarının da akıntılarla yer değiştiren mayınlar sebebiyle sınırlı kaldığını ifade etti. Cuni, bir askeri güce karşı koymak ile dağınık unsurların gemileri tehdit etmesini engellemek arasındaki farka işaret ederek, ABD’nin asıl zorluğunun askeri kapasite eksikliğinden değil, seyrüsefer engellemelerini önleyememekten kaynaklandığını savundu.
Diğer yandan ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM), 11 Kasım’da yaptığı açıklamada İran’a yönelik deniz ablukasını sürdürürken Hürmüz Boğazı’nı ticari gemi geçişlerine açık tutmak için aralıksız çalıştıklarını duyurdu.
Gemilere yönelik saldırılar ve denizcilere etkisi
Saldırılarda kullanılan yöntemlere ilişkin kesin bir yargıya varmanın zor olduğunu belirten Hasan Cuni, manyetik mayınların yanı sıra kimliği belirsiz mühimmatların İHA olma ihtimaline değindi. Askeri uzman Nidal Ebu Zeyd de 11 Kasım’da Al Jazeera’de yayımlanan analizinde, olay yerlerindeki farklılıkların mayın, bot ve İHA gibi çeşitli araçların kullanıldığına işaret ettiğini belirtmişti.
İngiltere Deniz Ticareti Operasyonları (UKMTO) tarafından paylaşılan veriler de bölgedeki riskin boyutunu gözler önüne seriyor:
- 29 Ekim olayı: Küçük bir teknenin bir tankerin gövdesine yerleştirdiği iki patlayıcının infilak etmesi sonucu yangın çıktı ve gemi geçici olarak devre dışı kaldı.
- 11 Kasım olayı (204-26 sayılı uyarı): Ras el-Hayme’nin 14 deniz mili kuzeybatısında bir tankerin makine dairesine kimliği belirsiz bir mühimmat isabet etti. Mürettebat güvenli şekilde tahliye edilirken yangın söndürme çalışmaları başlatıldı.
- Körfez’deki diğer saldırı (203-26 sayılı uyarı): Bir tankere isabet eden mühimmat nedeniyle yaralanan denizciler tıbbi yardım için karaya nakledildi.
Askeri gerilimden müzakere masasına
Askeri analizinin sonunda İran Devrim Muhafızları Ordusu’nun deniz trafiğini aksatma kapasitesini koruduğunu belirten Cuni’nin değerlendirmeleri, Tahran’ın siyasi hamleleriyle paralel ilerliyor. İran Meclis Başkanı ve müzakere heyeti başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, 11 Kasım’da Al Jazeera’ye verdiği röportajda Hürmüz Boğazı’nın açılmasını ve müzakerelerin yeniden başlamasını Tahran’ın yedi şartının kabul edilmesine bağladı. Ablukanın ve yaptırımların kaldırılması ile savaşın sona ermesini içeren bu şartların önceki mutabakatlara dayandığını savunan Kalibaf, ABD’den resmi yanıt beklediklerini söyledi.
ABD Başkanı Donald Trump ise 12 Kasım Perşembe günü sosyal medya platformu Truth Social üzerinden yaptığı açıklamada, ülkesinin İran ile bir anlaşmaya ihtiyacı olmadığını ve Boğaz’ın kontrolünün kendilerinde olduğunu savundu.
Uzmanlar, İran’ın deniz trafiğini aksatma kabiliyetinin Tahran’a bir baskı aracı sunduğunu ancak şartlarını kabul ettirmeye yetip yetmeyeceğinin belirsizliğini koruduğunu belirtiyor. Washington’ın ablukayı sürdürme kararlılığı ile Tahran’ın geçiş şartları arasındaki bu karşılıklı baskının siyasi bir uzlaşıya mı dönüşeceği yoksa çatışmayı mı uzatacağı ise gemi geçişlerinin fiili güvenliğine bağlı görülüyor.
