Devletlerin hayati hedeflerine ulaşmak adına belirledikleri stratejik adımlar, yanlış zamanlama ve hatalı jeopolitik hesaplamalarla birleştiğinde kazanç yerine ağır bir yüke dönüşebiliyor. Tarihte Japonya’nın Pearl Harbor saldırısıyla ABD’yi savaşa çekmesi ya da Irak’ın Kuveyt’i işgal etmesi gibi örneklerde görülen stratejik kırılma, bugün İran’ın Hürmüz Boğazı hamlesinde somutlaşıyor.
Tahran yönetimi, Washington ile yürüttüğü askeri gerilimde Hürmüz Boğazı’nı en önemli caydırıcı güç unsuru ve stratejik teminat olarak masaya sürdü. Ancak küresel enerji krizinin derinleşmesi ve sahadaki yeni dengeler, bu kozu İran için taşınması zor bir stratejik yüke dönüştürdü.
Stratejik teminat neden ayak bağına dönüştü?
Savaşın ilk evresinde nükleer faaliyetlerin sıfırlanması, milis güçlerin lağvedilmesi ve füze programının sınırlandırılması şartlarını öne süren Washington, haziran ayında varılan mutabakatın ardından ana odağını boğazın seyrüsefere açılmasına kaydırmıştı. Ancak gelinen aşamada ABD yönetimi bu baskıyı hafifletirken, geçişlerin kısıtlanmasından en büyük zararı bizzat Tahran görmeye başladı.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi’nin Birleşmiş Milletler Genel Kurulu marjında Washington’a sunduğu “yedi günlük geçiş formülü”nün reddedilmesi, Tahran’ın krizden çıkış aradığının en somut işareti oldu.
Küresel tepkiler ve ABD donanmasının uyumu
Hürmüz hamlesinin İran aleyhine dönmesinde dört temel kırılma noktası belirleyici oldu:
- Yeni Düşmanlar ve Diplomatik İzolasyon: Boğazın kapatılması sonucu tetiklenen küresel enerji krizi Avrupa’nın tutumunu sertleştirdi; Avrupa Konseyi bölge ülkelerine yönelik saldırıları kınayarak Tahran karşısında net tavır aldı.
- Propaganda Tuzağı: İç kamuoyuna ve bölgeye yönelik yürütülen yoğun askeri propaganda, Tahran’ın geri adım atmasını siyasi açıdan zorlaştırdı.
- Ekonomik Abluka ve Alternatif Hatlar: ABD donanması Hark Adası gibi stratejik petrol limanlarını ablukaya alarak İran ekonomisini felç ederken, geliştirdiği eskort ve güvenlik sistemleriyle Körfez’den petrol çıkışını savaş öncesi seviyelere yaklaştırmayı başardı.
- Milis Ağlarının Çözülmesi ve Küresel Yalnızlık: Irak’taki yerel unsurların hükümetle silahsızlanma pazarlıklarına girmesi, Hizbullah’ın sahadan izole edilmesi ve Husilerin manevra alanının daralması Tahran’ı vekil güçler denkleminde zora soktu.
Pekin ve Moskova kendi hesaplarının peşinde
İran’ın güvendiği uluslararası aktörler olan Rusya ve Çin cephesinde de durum farklı gelişmiyor. Moskova’nın Ukrayna sahasında ABD ile masaya oturabilmek için Tahran’a taviz baskısı yaptığı iddiaları gündeme gelirken; petrole bağımlılığını azaltmaya çalışan ve İran’ın nükleer silah edinmesine karşı çıkan Pekin yönetimi, askeri ve istihbari destek iddialarını her fırsatta yalanlayarak ulusal çıkarlarını öncelediğini ortaya koyuyor.
Körfez ülkelerinin şimdiden Hürmüz’ü devre dışı bırakacak alternatif boru hatları ve lojistik koridorlar geliştirmesi, boğazın uzun vadeli stratejik önemini kalıcı şekilde erozyona uğratma tehlikesi barındırıyor. Tahran’ın, Katar ve Pakistan arabuluculuğunda yürütülen diplomatik temasları değerlendirerek yeni güvenlik dayatmalarından vazgeçmesi, elindeki en kritik jeopolitik kartı tamamen kaybetmemesi adına kritik bir dönemeç olarak görülüyor.
