Dünya enerji sevkiyatının can damarı konumundaki Hürmüz Boğazı üzerinde Tahran ile Washington yönetimleri arasındaki askeri ve diplomatik gerilim doruk noktasına ulaştı. Yılda milyarlarca varil petrolün ve binlerce ticari geminin geçtiği stratejik su yolunda, ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) ile İran Devrim Muhafızları Ordusu birbirine taban tabana zıt açıklamalarla bölge hakimiyeti iddiasını sürdürüyor.
CENTCOM, İranlı komutanların “Hürmüz’ün tamamen İran kontrolünde olduğu” yönündeki beyanlarını yalanlayarak, İran donanma unsurlarının büyük ölçüde etkisiz hale getirildiğini savundu. Son aylarda milyarlarca varil petrol taşıyan gemilerin boğazdan geçiş yaptığını öne süren ABD ordusu, öte yandan “Çelik Duvar” adını verdiği deniz ablukasını sıkılaştırarak İran limanlarına giden veya bu limanlardan çıkan 122 ticari geminin rotasını değiştirdiğini duyurdu.
İran’dan İHA hamlesi ve füze misillemesi
Washington’ın iddialarına sahada yanıt veren İran Devrim Muhafızları, Hürmüz Boğazı’nda istihbarat ve keşif faaliyeti yürüten ABD donanmasına ait “REMUS 600” tipi otonom insansız su altı aracını (UUV) ele geçirdiğini duyurdu. Elektronik harp teknikleriyle durdurulan aracın uzmanlar tarafından veri analizine alındığı belirtildi.
Sahadaki doğrudan çatışmalar da şiddetini koruyor. ABD’li yetkililerin Amerikan basınına aktardığı bilgilere göre, 14 Eylül’de boğazda ABD personeli taşıyan bir gemiye düzenlenen İran seyir füzesi saldırısında 8 deniz piyadesi hafif şekilde yaralandı. Ayrıca Sentinel-2 uydu görüntülerine göre; USS George Washington, USS George H.W. Bush ve amfibi hücum gemisi USS Boxer gibi kritik ABD unsurlarının, İran füze menzilinden uzaklaşmak amacıyla Umman Denizi’nden Umman ve Arap Denizi’nin daha açık noktalarına çekildiği gözlendi.
Karaliste genişliyor: 80 gemiye men cezası
Su yolunun idari yönetimini tek taraflı olarak üstlendiğini bildiren Tahran makamları, seyrüsefer kurallarını ihlal eden ve koordinasyonsuz geçiş yapan 19 gemiye müdahale edildiğini açıkladı. Hürmüz Boğazı İdaresi’nin yayımladığı yaptırım listesindeki gemi sayısı 80’e yükselirken, bu gemilerin yarısından fazlasının Körfez merkezli şirketlere ait olduğu tespit edildi.
İran Genelkurmayı ve Ordu Koordinatörlüğü ise yaptıkları ortak değerlendirmede, Hürmüz Boğazı ve Basra Körfezi’nin Devrim Muhafızları Deniz Kuvvetleri kontrolünde olduğunu, Umman Denizi’nin kuzeyi ile Hint Okyanusu geçişlerini ise düzenli ordunun denetlediğini vurgulayarak hiçbir geminin izinsiz geçişine izin verilmeyeceğini yineledi.
Trump’ın haritası ve barış şartları
Gerilimin sembolik boyutu ise siyasi liderlerin açıklamalarıyla büyüyor. ABD Başkanı Donald Trump, Truth Social platformunda yayımladığı bir haritada Hürmüz Boğazı’nı “Trump Boğazı” olarak adlandırarak su yolunun fiilen ABD kontrolünde olduğunu savundu.
Diplomasi kulislerinde ise New York’taki Birleşmiş Milletler Genel Kurulu temaslarının ardından arabulucular aracılığıyla yürütülen dolaylı müzakereler tıkanmış durumda. İran’ın boğazı yeniden uluslararası trafiğe tamamen açmak için masaya koyduğu şartlar şunlar:
- Lübnan dahil tüm cephelerde çatışmaların en az 7 gün süreyle durdurulması.
- İran’ın bloke edilen yabancı varlıklarının serbest bırakılması.
- İran petrol ihracatı üzerindeki yaptırımların kalkması ve limanlara uygulanan ABD deniz ablukasının tamamen sonlandırılması.
Washington yönetimi Tahran’ın bu taleplerini reddederken, dünya enerji piyasalarını tedirgin eden Hürmüz Boğazı kördüğümü hem askeri güç gösterileri hem de diplomatik pazarlıklar eşliğinde belirsizliğini koruyor.
