ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), 11 Ağustos Salı günü Umman Körfezi’nde Panama bayraklı “Villa Nova” adlı konteyner gemisini hedef aldığını duyurdu. Askeri helikopterden fırlatılan iki adet Hellfire füzesiyle geminin dümen sisteminin devre dışı bırakıldığı açıklanırken, operasyonun gerekçesi olarak mürettebatın uyarıları dikkate almayıp bir İran limanına doğru seyretmesi gösterildi.
ABD tarafı geminin İran’a yönelik ablukayı delmeye çalıştığını savunurken, Gemilerde Otomatik Tanımlama Sistemi (AIS) verilerinde geminin beyan edilen varış noktasının Birleşik Arap Emirlikleri’nin (BAE) Cebel Ali Limanı olarak kayıtlı olması dikkat çekti. Saldırı açıklaması, ABD Başkanı Donald Trump’ın Hürmüz Boğazı’nın “devriye altında ve açık” olduğunu ilan etmesinden yaklaşık 23 saat sonra geldi.
Seyrüsefer verileri: 31 gemi tespit edildi
Al Jazeera Açık Kaynak İstihbarat Birimi, 9 Ağustos gece yarısı ile 12 Ağustos sabahı arasında açık verileri inceleyerek Hürmüz Boğazı’ndan geçen 31 gemiyi takip etti.
Verilere göre beyan edilen varış noktalarında ilk sırayı 9 gemi ile BAE alırken, bu ülkeyi 5’er gemi ile İran ve Irak, 4 gemi ile Umman izledi. Gemilerin diğer bir kısmı Kuveyt, Katar ve Singapur’a doğru yol alırken 5 geminin rotası sistemde belirtilmedi.
Tespit edilen araçlar arasında 8 geminin doğrudan İran limanlarıyla bağlantılı olduğu görüldü; bunlardan 5’i İran’a doğru seyrederken, 4’ü İran limanlarından çıkış yaptı. Geçiş yapan gemi türleri arasında ham petrol, gaz ve kimyasal tankerlerin yanı sıra dökme yük ve konteyner gemileri yer aldı.
CENTCOM verileri ile açık kaynaklar arasındaki fark
Açık kaynak tespiti ilk 48 saatte 14 geminin geçişini doğrulayabilirken, ABD Donanması Ticari Seyir Koordinasyon Hücresi (NCAGS) aynı dönemde 42 geminin geçişine rehberlik ettiğini duyurdu. Aradaki farkın, sinyal kapatan ya da kamuya açık takip platformlarında görünmeyen gemilerden kaynaklandığı değerlendiriliyor.
CENTCOM, 11 Ağustos tarihine kadar yürüttüğü askeri denetimler kapsamında toplam 55 geminin rotasını değiştirdiğini, 3 gemiyi hareket edemez hale getirdiğini ve 2 gemiye askeri personel çıkardığını doğruladı.
“Villa Nova” gemisinin vurulma anı ve rota belirsizliği
Panama bayraklı, Liberya merkezli bir şirket tarafından işletilen 9136228 IMO numaralı “Villa Nova”, 6 Ağustos’ta Hindistan’ın Nhava Sheva Limanı’ndan ayrıldı. Birleşik Deniz Bilgi Merkezi verilerine göre gemi, Pakistan kıyısından 71 deniz mili (yaklaşık 131 km) açıkta uluslararası sularda batıya doğru seyrederken saat 07:58’de helikopter saldırısına uğradı.
Geminin kaptanı, arka kısmın ve dümen dairesinin isabet aldığını, geminin kumanda kabiliyetini kaybettiğini (NUC) ancak çıkan yangının söndürüldüğünü bildirdi. CENTCOM ise MH-60 tipi helikopterin telsiz ikazlarına yanıt vermeyen geminin makine dairesine iki adet Hellfire fırlatıldığını kaydetti.
Açık kaynak uzmanları, AIS sistemindeki varış noktası bilgisinin mürettebat tarafından manuel girildiğini ve Cebel Ali olarak görünmesine rağmen gerçek rotayı tam olarak yansıtmayabileceğini vurguluyor. Geminin vurulduğu konum, hem BAE hem de İran limanlarına giden ortak rota üzerinde yer alıyordu.
Diplomatik temaslar sürerken askeri riskler devam ediyor
Saldırı, İran ve Umman’ın Hürmüz Boğazı’ndaki seyrüsefer güvenliği için yeni bir koridor düzenlemesi üzerinde müzakere yürüttüğü bir dönemde gerçekleşti. İran Dışişleri Bakanlığı, önerilen koridorun coğrafi parametrelerinde uzlaşıldığını ancak ABD ablukası ve askeri operasyonları sürdükçe anlaşmanın tek başına seyrüsefer güvenliğini sağlayamayacağını duyurdu.
Ortak Deniz Bilgi Merkezi son değerlendirmesinde, boğazın kuzeyinde İran kontrolündeki rota ile güneyindeki Umman koridorunda seyrüsefer trafiğinin düşük seviyelerde kalacağını; mayın, sinyal karıştırma (jamming) ve gemilere el koyma risklerinin devam ettiğini bildirdi.
