İran ile Amerika Birleşik Devletleri arasında karşılıklı sert söylemlerle tırmanan kriz, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu ve ABD ara seçimleri öncesinde kritik bir eşiğe ulaştı. Bölgesel aktörler ve Çin’in devreye girdiği diplomasi trafiğine rağmen, Hürmüz Boğazı’ndaki abluka ve nükleer müzakere başlıkları sahadaki kilitlenmeyi sürdürüyor.
Ortadoğu Stratejik Araştırmalar Merkezi’nden Dr. Abbas Aslani, askeri tırmanışın Washington açısından beklenen neticeleri vermediğini, Tahran yönetiminin ise çözüm için iki ülke liderleri tarafından imzalanan mutabakat zaptını temel aldığını vurguladı. Aslani; Umman ile yürütülen müzakerelere rağmen Hürmüz Boğazı’nın ancak söz konusu mutabakata tam dönüş sağlanması, deniz ablukasının kaldırılması, petrol yaptırımlarının gevşetilmesi ve dondurulan İran varlıklarına erişim verilmesi şartıyla tamamen açılabileceğini ifade etti.
Washington ve Tahran’ın öncelik çatışması
ABD Savunma Bakanlığı’nın (Pentagon) eski Körfez İşleri Yetkilisi David DesRoches, New York’taki BM zirvesinde İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ile bölgesel liderlerin katılımıyla yürütülecek temaslarda ele alınacak dosyalara dikkat çekti:
- Farklı yol haritaları: Washington yönetimi öncelikle Hürmüz Boğazı’ndaki seyrüsefer güvenliğini çözüp ardından nükleer müzakerelere geçmek isterken; Tahran yönetimi yaptırımların ve ablukanın kaldırılması ile 6 milyar dolarlık petrol gelirinin serbest bırakılmasını içeren mutabakatın bir bütün halinde uygulanmasını talep ediyor.
- Bölgesel dengeler ve silahsızlanma: Beyaz Saray’ın tüm çatışmaların eş zamanlı durdurulması, Lübnan Hizbullahı ve Irak’taki Haşdi Şabi gibi unsurların dosyaya dahil edilmesine mesafeli yaklaştığını belirten DesRoches, Haşdi Şabi’nin silahsızlandırılmasının Irak’ın iç kararı olduğunu ve Tahran’ın bu sürece saygı duyduğunu kaydetti.
Nükleer garantiler olmadan uzlaşı zor
Diplomatik pencerenin halen açık olduğunu savunan DesRoches, varılacak olası bir mutabakatın “yalnızca yaklaşan seçimler için kağıt üzerinde kalan” bir adıma dönüşmemesi gerektiğinin altını çizdi. Mutabakat zaptına dönülmesinin boğazın yeniden açılması ve nükleer müzakerelerin ilerlemesi için somut bir zemin sunduğunu belirten DesRoches, ABD’nin 2015 anlaşmasından tek taraflı çekilme tecrübesi nedeniyle İran’ın kesin güvenceler almadan nükleer başlıkta taviz vermesinin beklenemeyeceğini vurguladı.
