Teknolojiye duyulan bağımlılık artık yalnızca iletişim, çalışma ve tüketim alışkanlıklarındaki bir dönüşüm olmaktan çıkarak günlük yaşamın her anını yeniden şekillendiren bir gerçeğe dönüştü. Bankacılıktan ulaşıma, eğitimden kamu yönetimine kadar tüm hayati sektörler dijital sistemlerin kontrolüne girerken; algoritmalar ve yapay zeka ise kültürel alana ve kişisel beğenilere yön veriyor. Bu durum, modern insanı kritik bir soruyla baş başa bırakıyor: Yaptığımız seçimler gerçekten bize mi ait, yoksa makinelerin önerilerinin birer yansıması mı?
Amerika Birleşik Devletleri’nin önde gelen gazetelerinden New York Times ve Wall Street Journal, 20 Kasım 2026 tarihinde yayımladıkları eş zamanlı iki analizle teknoloji bağımlılığının birbirini tamamlayan iki farklı boyutunu ele aldı. İki makale de insana daha fazla konfor, özgürlük ve bağlantı vadeden teknolojinin, bireyi aslında daha kırılgan, sisteme bağımlı ve teknoloji olmadan kendi işlerini yönetemeyen bir varlığa dönüştürdüğü paradoksuna dikkat çekiyor.
Seçim yapma irademizi ve kişisel zevklerimizi kaybediyor muyuz?
New York Times yazarı Jonah Weiner, “İnternet zevkimizi bozdu, peki yapay zeka onu tamamen yok mu edecek?” başlıklı makalesinde dijital çağda kişisel beğeni kavramının geçirdiği köklü dönüşümü mercek altına alıyor. Bireyin estetik algısı, duyguları ve deneyimleriyle şekillenen kişisel zevkin, artık sanatta veya müzikte iyiyi kötüden ayırt etmenin ötesinde, insanın kendi tercihlerini oluşturma bağımsızlığıyla ilgili olduğunu vurguluyor.
Geçmişte bir sanat eserini veya müziği keşfetmenin araştırma, deneyim ve sosyal etkileşim gerektirdiğini hatırlatan Weiner, günümüzde dijital platformların geçmiş davranışlarımıza dayalı algoritmalarla ne dinleyeceğimizi, ne izleyeceğimizi ve ne satın alacağımızı belirlediğini ifade ediyor. Bu durum bireyi yeni ufuklara açmak yerine eski ilgi alanlarını sürekli yeniden üreten kapalı bir döngüye hapsediyor. Fransız düşünür Rene Girard’ın 1961’de ortaya attığı, insanın başkalarının arzuladığı şeyleri arzulamasını ifade eden “mimetik arzu” kavramına atıfta bulunan yazar, internetin sosyal onay ve beğeni alma dürtüsüyle bu olguyu katladığını belirtiyor.
Yapay zekanın “insan sonrası” gelecek riski
Apple’ın eski baş tasarımcısı Jony Ive’ın beğeniyi “son derece öznel ve insani” olarak tanımlamasına yer veren makalede, yapay zekanın yaratıcı eserleri değerlendirmek üzere eğitilerek bu sınırları aşmaya çalıştığına dikkat çekiliyor. Weiner’a göre asıl tehlike, insanın neyi sevdiğini keşfetmek için yapay zekadan yardım almaktan çıkıp, neyi sevmesi gerektiğine yapay zekanın karar vermesine izin vermesiyle başlıyor.
“Zevk, içimdeki bir titreşimin senin içindeki bir titreşimle uyum yakalamasıdır.” — Jonah Weiner
1990’lı yıllarda Sonic Youth grubunun müziğini arkadaşlarıyla tartışarak, okuyarak ve tekrar tekrar dinleyerek keşfetme sürecini anlatan Weiner, kültürün asıl değerinin yalnızca keyif vermek değil, insanın kendisini ve başkalarını tanımasını sağlamak olduğunu vurguluyor. Beğeni yetkisinin makinelere devredilmesinin, insan kimliğini tehdit eden “beğeni sonrası” ve hatta “insan sonrası” bir geleceğe yol açabileceği uyarısında bulunuyor.
Teknoloji durduğunda: Dijital altyapının kırılganlığı
Wall Street Journal yazarı Joel Stein ise “Her şeyin çökebileceği gelecek çağda nasıl hayatta kalırız?” başlıklı yazısında sorunun fiziksel ve ekonomik boyutuna odaklanıyor. ABD’de tek bir hafta içinde yaşanan Microsoft e-posta ve toplantı uygulamaları kesintisi, hava trafiğinin saatlerce durması, maaş ve elektronik bankacılık sistemlerindeki arızalar ile devlet iletişim ağlarındaki aksaklıklardan yola çıkan Stein, okuru çarpıcı bir senaryoyla yüzleştiriyor: Bir sabah uyandığımızda hayatımızı düzenleyen sistemler çalışmıyorsa maaşlarımızı nasıl alır, faturalarımızı nasıl öder ve kurumlarla nasıl iletişim kurarız?
Stein, bu arızaların arkasında mutlaka bir komplo bulunmadığını, çoğunun yazılım güncellemeleri ve teknik hatalardan kaynaklandığını belirtiyor. Ancak asıl meselenin arızaların yaşanması değil, kurumların bu krizlerden ne kadar hızlı toparlanabildiği olduğuna işaret ediyor. Kanadalı mühendis Peter de Jager’in “Sistemlerimizi inşa etme biçimimizde bilgece davranmadık; hava trafik kontrolündeki bir sorun gerçekten dehşet verici olmalı” sözlerine yer veren makale, yapay zekanın yazılım açıklarını hızla tespit edebilmesinin özellikle hastaneler, okullar ve su tesisleri gibi sınırlı imkanlara sahip küçük kurumları savunmasız bıraktığını vurguluyor.
Acil durumlar için pratik hazırlık önerileri
Mutlak teknoloji bağımlılığı kültürünün yeniden gözden geçirilmesi gerektiğini savunan Stein, eski Viacom CEO’su Tom Freston’ın elektrik kesintilerine alışkın ülkelerdeki jeneratör ve alternatif çözüm deneyimlerini örnek göstererek Amerikalılara “beklenti çıtasını düşürme” tavsiyesinde bulunduğunu aktarıyor. Stein kendi aldığı önlemleri ise şöyle sıralıyor:
- Olası bir sistem çöküşüne karşı evde bir miktar nakit para bulundurmak,
- Finansal hesap dökümlerinin basılı kopyalarını saklamak,
- Dijital akışa bağımlı kalmamak için fiziksel müzik diskleri depolamak,
- Elektrik ve internet kesintilerine karşı kurmalı (elle çevrilerek çalışan) bir radyo edinmek.
İki gazetenin ortak analizi, asıl meselenin yalnızca internetin veya bankaların kesilmesi değil, en basit yaşam işlevleri için bile teknolojiye muhtaç hale gelen insanın düşünme ve seçme iradesini koruması olduğunu ortaya koyuyor. Çözümün dijital gelişimi reddetmek değil, teknolojiyi insan yeteneklerinin yerine geçen bir otorite olmaktan çıkarıp insana hizmet eden bir araç konumunda tutacak dengeyi kurmak olduğu vurgulanıyor.


















