ABD Hazine Bakanlığı’nın Tahran yönetimini uluslararası finansal sistemden tamamen soyutlama hedefiyle ağustos ayında başlattığı “Ekonomik İzolasyon Operasyonu”, küresel ölçekte yeni yaptırım ve kısıtlamalarla derinleşiyor. ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, yaklaşık 15 milyon varillik son petrol sevkiyatının Çin’e ulaşmasının ardından Tahran’ın elinde “ticaret yapacak kaynak kalmayacağını” ve mali baskıyı doğrudan hissettiğini öne sürdü.
İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi ise Washington’ın açıklamalarına tepki göstererek bağımsız devletlerin ilişkilerini ABD Hazine Bakanlığı’nın talimatlarına göre değil, kendi ulusal çıkarlarına göre belirlediğini ve dünyanın ABD’nin arka bahçesi olmadığını savundu.
BDDK Bank Mellat kararını aldı, BAE Bank Melli’yi durdurdu
ABD’nin üçüncü ülkelerdeki finansal ağları hedef alan baskı diplomasisi, Ortadoğu ve bölge ülkelerinde somut adımlarla karşılık buldu:
- Türkiye hamlesi: Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK), İran sermayeli Bank Mellat’ın İstanbul şubesinin faaliyet iznini iptal etti. Kararın, Bankacılık Kanunu çerçevesinde tasarruf sahiplerinin hakları ile finansal sistemin güven ve istikrarını koruma maddeleri uyarınca alındığı kaydedildi.
- BAE’den kapsamlı yasak: Birleşik Arap Emirlikleri Merkez Bankası, ülkede faaliyet gösteren Bank Melli şubelerinin İran ile veya İran bağlantılı tüm ticari finansman ve para transferi işlemlerini yasakladı. Açıklamada, denetimlerde kara para aklama ve terörizmin finansmanıyla mücadele mevzuatlarına aykırılıkların tespit edildiği aktarıldı.
- Mısır bankasına inceleme: ABD Finansal Suçları Uygulama Ağı (FinCEN), Bank Misr’in BAE operasyonlarının İran’a dolar erişimi sağlayan kritik bir merkez haline geldiğini belirterek muhabir bankacılık erişimini kısıtlama teklifinde bulundu. Bu gelişmenin ardından Banque Misr, BAE operasyonlarını National Bank of Egypt’e devretmek üzere ön anlaşma imzaladı.
İngiltere muafiyetleri daraltıyor
Avrupa kanadında ise İngiltere Finansal Yaptırımlar Uygulama Ofisi (OFSI), aralarında Bank Sepah, Melli Bank, Bank Saderat, Bank Tejarat ve Persia International’ın yer aldığı beş İran bankasının lisans muafiyet başvurularına “varsayılan ret” politikası uygulamaya başladı. Londra yönetimi, mevcut genel lisans süresinin 22 Ekim’de sona ermesinin ardından yenilenmeyeceğini duyurarak bankaların operasyonel hareket alanını fiilen kısıtladı.
Tahran’dan “yolun sonu” çıkışı ve rekor kur artışı
İran Merkez Bankası Başkanı Abdülnasır Hemmati, kısıtlanan yurt dışı şubelerinin uzun süredir etkin bankacılık işlemleri gerçekleştiremediğini belirterek ABD’nin ekonomik yaptırımlarda “yolun sonuna geldiğini” savundu.
Ancak artan mali baskılarla paralel olarak serbest piyasada İran riyali rekor seviyede değer kaybederek 1 ABD doları karşısında 250 bin tümen (2,5 milyon riyal) eşiğini aştı. Uygulanan kısıtlamaların nihai başarısının, Pekin ve Moskova ile yürütülen alternatif ticaret kanallarının bu yaptırımlardan ne ölçüde etkileneceğine bağlı olacağı belirtiliyor.
