Tarih, Lübnan’da her zaman en çok tartışılan konuların başında gelmiştir. Farklı mezheplerin ve anlatıların bulunduğu ülkede ortak bir milli tarih yazma çabaları başarısız olsa da, 1943 Ulusal Misakı gibi nadir uzlaşı noktaları mevcuttur. Başbakan Riyad es-Sulh ile Cumhurbaşkanı Bişara el-Huri arasında sağlanan bu tarihi uzlaşı, bağımsız Lübnan’ın Arap kimliğini tescillerken, Siyonist hareketin onlarca yıllık bir stratejisini de çökertecekti.
Siyonist projenin Lübnan’a olan ilgisi, Filistin’deki ilk adımlarla eş zamanlı olarak başladı. Tel Aviv ve ilk Siyonist liderlik için Lübnan, sadece coğrafi bir komşu değil, aynı zamanda nüfuz edilebilir bir “Arap istisnası” olarak görülüyordu.
Güney Lübnan ve Litani arzusu
Siyonist hareketin ilk temsilcileri, Filistin sınırının ötesine geçerek Güney Lübnan’a ve Litani Nehrine göz dikmişti.
1900’lerin başında öne çıkan stratejik ve ekonomik hedefler şunlardı:
-
Tevrat Referansları ve Ekonomik İlgi: Aşer kabilesinin tarihi sınırları iddiaları ve Saida (Sayda) bölgesinin tarımsal zenginliği, Chaim Weizmann gibi liderlerin ilgisini çekti.
-
Litani Hattı: Litani Nehri’nin doğal bir sınır olarak kabul edilmesi ve su kaynaklarının kurulacak devlete aktarılması fikri işlendi.
-
Fransa Engeli: Osmanlı sonrası sınır çizimlerinde Fransa’nın “Büyük Lübnan” projesindeki kararlılığı ve Güney Lübnan’ı bırakmaması, Siyonist hareketin sınırları kuzeye genişletme planlarını engelledi.
“Azınlıklar İttifakı” ve Maruni hesabı
Güneyi topraklarına katamayacağını anlayan Siyonist liderlik, Lübnan’ın iç siyasetine nüfuz etme stratejisini benimsedi. Lübnan’daki mezhepsel çeşitliliği bir fırsat olarak gören Siyonistler, Maruni Hristiyanlar ile Müslüman çoğunluğa karşı bir “azınlıklar ittifakı” kurmayı hedefledi.
Eliyahu Epstein ve Eliyahu Sasson gibi Arapça bilen Siyonist ajanlar, 1930’lu yıllarda Beyrut’ta geniş bir ilişki ağı kurdu. Eski Cumhurbaşkanı Emil Edde ve Patriği Antoine Arida gibi isimlerle gizli temaslar yürütüldü. Ancak bu temaslar bireysel düzeyde kaldı; zira Lübnanlı liderler, Müslüman nüfusu ve Arap dünyasını karşılarına alacak aleni bir ittifakın siyasi intihar olacağını biliyordu.
Ulusal Misak ve bozulan hesaplar
1943 yılında Hristiyan ve Müslüman liderlerin “Lübnan’ın Arap kimliği ve bağımsızlığı” üzerinde anlaşması (Ulusal Misak), İsrail’in Lübnan’ı Arap dünyasından koparma hayaline indirilen en büyük darbe oldu. Lübnan, Arap Ligi’nin kurucu üyesi oldu ve İsrail ürünlerine uygulanan Arap ambargosuna katıldı.
Siyonist hareketin Lübnan konusunda yaptığı temel hatalar şunlardı:
-
Maruni Toplumunu Tek Parça Sanmak: Marunilerin kendi içindeki siyasi çeşitliliği ve Lübnan’ın çoklu yapısı göz ardı edildi.
-
Ekonomik Çıkarları Abartmak: Lübnanlı tüccarların Filistin pazarından ziyade geniş Arap pazarlarına olan bağımlılığı hesaplanamadı.
-
Kimlik ve Birlikteliği Hafife Almak: Geçici çıkarlar için İsrail ile kesişen grupların dahi hayati yol ayrımlarında Lübnan’ın iç dengelerine ve Arap denklemine geri döndüğü gerçeği kavranamadı.
1982’de Beşir Cemayel’in cumhurbaşkanı seçildikten hemen sonra İsrail ile aleni bir barış anlaşması imzalamayı reddetmesi ve ardından suikasta uğraması, İsrail’in 100 yıldır Lübnan sahasında tekrarladığı stratejik yanılgının en somut örneklerinden biri olarak tarihe geçti.
