Suriye’nin başkenti Şam’ı 1.153 metre yükseklikten kucaklayan Kasiyun Dağı, Ortadoğu coğrafyasının sadece jeolojik bir yükseltisi değil; mitolojinin, semavi dinlerin ve modern siyasi tarihin en canlı şahidi olarak kabul ediliyor. Şair Nizar Kabbani’nin “Su Şam’dan başlar” mısrasına atıfla, Şam da Kasiyun’un eteklerinde başlayıp yine onun heybetli gölgesinde son buluyor.
Eteklerinde yer alan 500 binden fazla ağacı, Roma döneminden kalma kadim su kanalları ve Barada Nehri ile beslenen verimli vadileriyle Kasiyun, asırlardır medeniyetlerin nefes aldığı doğal bir kale işlevi görüyor.
Dinler tarihinin ve peygamberlerin ortak hafızası
Şam’ın köklü sözlü anlatılarına göre Kasiyun, insanlık tarihinin başlangıç noktalarından biri sayılıyor. Kabil’in kardeşi Habil’i katlettiği ilk cinayetin bu dağın eteklerinde işlendiğine inanılıyor. Dağın bağrındaki kırmızı kayalıkların ve mağaranın, bu hadise karşısında dağın dehşete kapılarak açtığı bir “ağız” olduğu ve dökülen kandan kızıla boyandığı rivayet ediliyor.
Tarihçi İbn Asakir ve seyyah İbn Cübeyr’in kayıtlarında da Kasiyun Dağı manevi anlatılarla anılıyor:
- Cebrail Mağarası ve Kan Mağarası: Hz. Adem’in yas tuttuğu ve ilk cinayetin izlerini taşıdığına inanılan ibadet mekanı.
- Açlık Mağarası: Dünyadan elini eteğini çekerek ibadete çekilen 40 peygamberin inziva yeri.
- Hz. İbrahim’in doğumu ve makamı: İbn Asakir’in aktardığına göre, Hz. İbrahim’in bu dağın eteğindeki Berze köyünde dünyaya geldiği ve tevhidi ilk kez buradaki kayalıklardan gökyüzünü izlerken tefekkür ettiği belirtiliyor.
- Meryem Ana ve Hz. İsa: Şam halkının kadim inancına göre Kur’an-ı Kerim’de geçen “akarsulu ve oturmaya elverişli tepe” ayetinin Kasiyun yamaçlarını işaret ettiği rivayet ediliyor.
Salhiye’den Muhyiddin İbnü’l-Arabi’ye kadim mahalleler
Kasiyun’un yamaçları 12. yüzyıldan itibaren Şam’ın en seçkin ilim ve tasavvuf merkezlerine ev sahipliği yaptı. Kudüs’ten göç eden Al-i Kudame ailesinin kurduğu tarihi Salhiye Mahallesi; Eyyubi ve Memlük dönemlerinden kalan Ömeriye Medresesi ve Atabekiye Medresesi gibi anıt eserleri barındırıyor.
Salhiye’nin kalbinde ise büyük mutasavvıf Şeyh Muhyiddin İbnü’l-Arabi’nin türbesi yer alıyor. Osmanlı Padişahı Yavuz Sultan Selim tarafından kabrin üzerine inşa ettirilen Selimiye Camii ve aşevi (Tekiyye), yüzyıllar boyunca gariplerin ve dervişlerin sığınağı oldu. Dağın eteklerinde ayrıca Kürtlerin yerleştiği Rükneddin Mahallesi, Çerkes Mahallesi ve Osmanlı valilerinin köşklerinin bulunduğu Muhacirin Mahallesi gibi kozmopolit yapılar kuruldu.
Diktatörlüğün kalesinden özgürlüğün simgesine
Modern Suriye devletinde ise Kasiyun’un coğrafi hakimiyeti, Baas rejiminin elinde askeri bir baskı aracına dönüştü. 1964’ten itibaren Savunma Tugayları ve ardından Cumhuriyet Muhafızları dağın zirvelerine konuşlandırıldı. 2011’de patlak veren devrim sürecinde dağ tamamen askeri yasak bölge ilan edilerek sığınaklar, füze bataryaları ve radar kuleleriyle donatıldı. Kasiyun, halkını bombalayan Şam’daki “Halk Sarayı”nın koruma kalkanı ve Şam’ın üzerine ölüm yağdıran bir ateş platformu haline getirildi.
8 Aralık 2024’te Esed rejiminin çökmesi ve devrim güçlerinin başkente girmesiyle Kasiyun askeri prangalarından kurtuldu. Geçiş döneminin Cumhurbaşkanı Ahmed eş-Şera, Şam’a girdiğinde ilk olarak Kasiyun Dağı’nı ziyaret etti ve tarihi zafer konuşmasını bu dağın yamaçlarını arkasına alarak halka hitaben yaptı. Zirvelerindeki mevzileri sökülen Kasiyun, baskı döneminin ardından yeniden halkın seyir terasına ve Şam’ın özgür siluetine dönüştü.
