Şam Ceza Mahkemesi’nin devrilen Suriye lideri Beşar Esad, kardeşi Mahir Esad ve Dara’daki Siyasi Güvenlik Şubesi’nin eski başkanı Atıf Necip hakkında verdiği idam kararları, adliye koridorlarını aşan yeni bir tartışmayı beraberinde getirdi. Suriye devriminin fitilini ateşleyen çocuklara yönelik işkenceler ve hak ihlalleri nedeniyle verilen bu kararın, Esad’ın ülke dışında takibini sağlayıp sağlayamayacağı merak konusu.
Karar, Suriye halkı ve mağdur yakınları için tarihi bir dönüm noktası niteliği taşıyor. Ancak uzmanlar, yerel bir mahkemenin verdiği kararın otomatik olarak uluslararası bir tutuklama emir veya Kırmızı Bülten anlamına gelmediğine dikkat çekiyor.
Yerel yargıdan uluslararası takibe geçiş süreci
Mahkemenin firari sanıklar hakkında uluslararası takibat başlatacağını duyurması hukuki süreci başlatsa da, Interpol mekanizmasının işlemesi ve şüphelilerin iadesi belirli şartlara bağlı.
Suriye haber kaynaklarına değerlendirmelerde bulunan uzmanlar, Esad ve yönetim kadrosunun uluslararası alanda yargılanması ve iadesi önündeki engelleri şu şekilde sıralıyor:
-
Rusya Faktörü: Esad ve yakın çevresinin Rusya’da bulunması, Moskova’nın siyasi tutumunu ve iade taleplerine vereceği yanıtı belirleyici kılıyor.
-
Interpol Prosedürleri: Yerel mahkeme kararlarının uluslararası düzeyde geçerlilik kazanması için Suriye Adalet Bakanlığı ve Interpol arasında resmi yazışmaların tamamlanması gerekiyor.
-
Siyasi ve Diplomatik İrade: Uluslararası hukuka göre iade süreçleri, sanıkların bulunduğu ülkenin siyasi ve hukuki kararlarıyla doğrudan bağlantılı.
Geçiş dönemi adaleti: Karar bir son değil, başlangıç
Ulusal Geçiş Adaleti Heyeti üyeleri ve hukukçular, adaletin sadece cezalandırmadan ibaret olmadığını vurguluyor. Kararın, mağdurlar için sembolik ve hukuki bir ağırlığı olsa da hakikatlerin ortaya çıkarılması, zararların tazmin edilmesi ve kurumsal reformların yapılması gerektiği belirtiliyor.
Dara’da sevinç ve gözyaşı bir arada
Kararın açıklanmasının ardından Şam Adliyesi önünde ve devrimin simge mekanlarından Dara’daki Ömer Camii meydanında toplanan vatandaşlar kararı coşkuyla karşıladı. 2011 yılında katledilen Semir el-Hatip ve işkence gören Dara’lı çocukların fotoğraflarını taşıyan halk, kararın resmi bir hesap sorma sürecinin ilk adımı olduğunu belirtti.
Şam Ceza Mahkemesi’nin kararı Suriye içi hesap verilebilirlik açısından kritik bir eşik olsa da, Beşar Esad’ın uluslararası alanda kelepçelenmesi tamamen küresel diplomasinin ve Moskova’nın takınacağı tavra bağlı görünüyor.
