Suriye’de geçiş dönemi adaleti kapsamında Dördüncü Ceza Mahkemesi’nin devrilen rejim lideri Beşar Esad, kardeşi Mahir Esad ve eski Siyasi Güvenlik Şube Müdürü Atıf Necip ile 6 üst düzey askeri yetkili hakkında verdiği idam kararları, Suriyeli hukukçular ve insan hakları savunucuları tarafından memnuniyetle karşılandı. Hukukçular, kararın ülkede onlarca yıldır süregelen “cezasızlık kültürünü” sona erdiren tarihi bir adım olduğunu vurguladı.
Suriye İnsan Hakları Ağı (SNHR) Direktörü Fadel Abdul Ghani, kararın önemine dikkat çekerek, bu adımın insanlığa karşı işlenen suçlar ve savaş suçlarıyla ilgili hesap verilebilirliği uluslararası belgeleme aşamasından ulusal yargı zeminine taşıdığını ifade etti.
Yasal süreç ve temyiz hakkı
Mahkeme kararlarının sembolik değerinin yanı sıra hukuki prosedürlerin de eksiksiz işletileceği belirtildi. Suriye Adalet Bakanı Mazhar al-Wais, kararın ülkenin en yüksek yargı organı olan Yargıtay’a taşınacağını ve sanıkların 30 gün içinde itiraz etme hakkının bulunduğunu açıkladı.
Kararın hukuki boyutlarına ilişkin öne çıkan detaylar şunlar:
Temyiz Zorunluluğu: Mevzuat gereği Savcılık, insan hayatını koruma prensibi doğrultusunda tüm idam kararlarını otomatik olarak temyize götürmekle yükümlüdür.
Egemenlik Hakkı: Adalet Bakanlığı, Suriye hukukundaki idam cezasının bir egemenlik hakkı olduğunu ve uluslararası hukuka aykırılık taşımadığını savundu.
Uluslararası Standartlar: Davalarda ilk kez gizli tanık ifadeleri ve tanık koruma programları uygulanarak uluslararası yargılama standartları esas alındı.
“İntikam değil, adaletin tecellisi”
Suriye Barolar Birliği Başkanı Muhammed Ali el-Tavil, kararın bir öfke ya da intikam duygusuyla alınmadığını, yıllarca zulüm gören halkın ve şehit ailelerinin hukuki hakkı olduğunu belirtti. Geçiş Dönemi Adaleti Ulusal Komisyonu Hesap Verebilirlik Dairesi Müdürü Redif Mustafa ise yargının tamamen bağımsız hareket ettiğini ve sürecin kapsayıcı bir adalet anlayışıyla yürütüldüğünü ifade etti.
Rejim yöneticilerine yöneltilen suçlamalar
Dördüncü Ceza Mahkemesi, firari sanık Beşar Esad’ı birden fazla kişiyi ve çocukları kasten öldürmek, işkence, keyfi tutuklama ve insanlığa karşı suç işlemekten suçlu buldu. Mahir Esad ve diğer eski askeri yetkililer gıyaben idam cezasına çarptırılırken, tutuklu yargılanan Atıf Necip hakkındaki karar ise yüzüne okundu. Suriyeli hukukçular, 11 Ağustos’ta açıklanan bu kararla 60 yıllık rejim baskısının hukuken de son bulduğunu değerlendiriyor.
