İran’ın başkenti Tahran’da İnkılap Meydanı’ndan geçenler, yıkılmakta olan bir Özgürlük Heykeli, İran bayrakları ve intikamı simgeleyen kızıl sancaklarla donatılmış devasa bir duvar resmiyle (mural) karşılaşıyor. Resmin üzerinde yer alan ve suikast sonucu hayatını kaybeden eski dini liderin intikamını vadeden Farsça beyit, kentin yeni görsel dilini özetliyor. ABD ve İsrail ile yaşanan son askeri çatışmaların ardından Tahran’ın cadde ve meydanları, birkaç günde bir güncellenen açık hava propaganda bültenlerine dönüşmüş durumda.
Görsel miras ve sinema uzmanı Dr. Sara Mesudi, Tahran’daki duvar resimlerinin sokakları süslemekten öte, Washington-Tahran geriliminin resmi anlatısını yansıtan birer siyasi bildiri olduğunu vurguluyor. Mesudi, “Sıradan bir gazetenin sayfasını çevirebilirsiniz ancak Tahran sokaklarındaki bu devasa gazeteleri görmezden gelme şansınız yok; mesaj doğrudan zihinlere işleniyor” değerlendirmesinde bulunuyor.
Meydanlarda intikam ve seferberlik mesajları
Kentin sembol noktalarından Veliasr Meydanı’nda 24 saat kesintisiz nöbetleşe taşınan İran bayrağının hemen ardında “Hüseyin’in İntikamı” yazılı devasa afişler yükselirken; Fatımi Meydanı’nda eski lider Ali Hamaney ve çatışmalarda ölen Devrim Muhafızları komutanlarının portreleri yer alıyor.
Eski ABD Büyükelçiliği (Casusluk Yuvası) duvarları ise 1979 Devrimi’nden bu yana süregelen kurumsal hafızayı diri tutuyor. Duvarlarda başının üzerinde Davut Yıldızı taşıyan Amerikan Kartalı, müzakere masasında sivil giyimli İranlı temsilciye karşı tepeden tırnağa silahlanmış Amerikan askeri figürleri dikkat çekiyor. Ayrıca yeni Dini Lider Müçteba Hamaney’in silüetleri ile yerli insansız hava araçları ve füzelerin birer ulusal gurur abidesi olarak sergilendiği panolar kentin dört bir yanını sarıyor.
Tahran halkı ikiye bölündü: İntikam mı, huzur mu?
Kentin silüetini bütünüyle değiştiren bu devasa görsel propaganda dalgası, Tahran sakinleri arasında ise oldukça farklı yankı buluyor:
- Sertlik yanlısı bakış: Yakın dönemde sokaklara hakim olan kızıl bayrakları sahiplenen 60’lı yaşlarındaki Mehnaz, duvarların “direniş ve intikam” arzusunu yansıttığını belirterek, “Bu resimler bize kim olduğumuzu ve teslim olmayacağımızı hatırlatıyor” diyor.
- Tepkili ve yorgun kesim: Resimlerin kenti boğucu bir havaya soktuğunu savunan 43 yaşındaki Sirus ise, “Ben bu duvarlarda ne sanat ne de halkın gerçek iradesini görüyorum; bu çizimler şiddeti körüklüyor, kimse halka bu savaşı isteyip istemediğini sormuyor” sözleriyle tepkisini dile getiriyor.
Sirus’un eşi de sokakların barış mesajı vermediğini belirterek, “Çocuklarımızın bombardıman korkusu olmadan okula gittiği, huzur içinde ekmeğimizi yediğimiz sakin bir yaşam istiyoruz. Duvarlar ise her gün bize sadece savaşmamız gerektiğini fısıldıyor” ifadelerini kullanıyor.
Sanatın yerini ideolojik seferberlik aldı
Dr. Mesudi, savaş öncesinde Anneler Günü veya kültürel bayramlar gibi insani motiflere ayrılan kamusal alanların tamamen jeopolitik bir nabza teslim olduğunu belirtiyor. Duvar resimlerinin yabancı basın mensupları ve sosyal medya aracılığıyla küresel kamuoyuna mesaj iletme aracına dönüştüğünü hatırlatan uzmanlar, kentin estetik ruhunun tamamen askeri ve siyasi bir seferberlik aygıtına kurban edildiğine dikkat çekiyor.
