ABD ve İsrail’in başlattığı askeri operasyonlar, Hürmüz Boğazı krizine bağlı abluka ve ağırlaşan dış baskılarla mücadele eden İran’da, siyasi karar alıcılar arasındaki görüş ayrılıkları derinleşiyor. Ekonomik kriz, toplumsal gerilimler ve güvenlik endişelerinin birbirine karıştığı ülkede reformist hükümet ile muhafazakâr kanat arasındaki çatlak belirginleşmeye başladı.
Karar vericiler bir yandan askeri ve lojistik tehditleri bertaraf etmeye çalışırken, diğer yandan iç cephedeki bütünlüğü koruma ikilemiyle karşı karşıya kalıyor. Al Jazeera muhabiri Farah ez-Zaman Şevki’nin aktardığı bilgilere göre, reformist cumhurbaşkanı liderliğindeki hükümetin serbest piyasa benzin fiyatlarına zam yapma kararı siyasi tansiyonu tırmandıran ilk büyük kırılma noktası oldu.
Benzin zammı ve sokak protestosu endişesi
Benzin fiyatlarının artırılması, ülkede geçmişte de yaşanan ve hayat pahalılığı nedeniyle patlak veren kitlesel halk protestolarının yeniden alevlenebileceği yönündeki kaygıları tetikledi. Özellikle muhafazakâr ve şahin kanat, devam eden savaş ve sıkılaşan abluka koşullarında bu zammın vatandaşların üzerindeki geçim yükünü daha da ağırlaştıracağını belirterek hükümeti sert bir dille eleştirdi.
Kararı savunan hükümet yetkilileri ise manevra alanlarının tükendiğine dikkat çekiyor. Enerji altyapılarının hedef alınması, ABD’nin uyguladığı sıkı abluka ve rafine yakıt ithalatının engellenmesi, ülkenin iç tüketim ihtiyacını karşılamasını zorlaştırdı. Yetkililer, küresel piyasalarla kıyaslandığında oldukça düşük seviyelerde sübvanse edilen benzin tüketiminin rasyonelleştirilmesinin kaçınılmaz hale geldiğini vurguluyor.
Meclisten “Yabancı Nüfuzla Mücadele” yasa teklifi
Siyasi kutuplaşmanın bir diğer ayağı ise muhafazakârların çoğunlukta olduğu İran Meclisinde yaşanıyor. Milletvekilleri, “Yabancı Nüfuzla Mücadele” başlıklı kapsamlı bir yasa teklifini ilk turda oylayarak kabul etti.
Yasa tasarısı; yabancı medya organlarıyla temasları sınırlandırmayı, yurt dışı iletişim trafiği ve seyahatleri denetlemeyi, yabancı ofislerin faaliyetlerine ağır kısıtlamalar getirmeyi ve kuralları ihlal edenlere yönelik sert cezai yaptırımlar uygulanmasını öngörüyor. Tasarıyı savunan milletvekilleri, savaş süreci, artan suikastlar ve ülke içindeki istihbarat sızıntılarının bu tedbirleri ulusal güvenlik gerekçesiyle zorunlu kıldığını savunuyor. Hükümet kanadındaki bazı yetkililer ile hukukçular ise getirilen kısıtlamaların güvenlik kaygılarını aşarak temel hak ve özgürlükleri, uluslararası temasları felç edebileceği uyarısında bulunuyor.
Müzakereler ve devlet televizyonu tartışması
İç cephedeki fikir ayrılığı savaşın nasıl sonlandırılacağı konusuna da yansımış durumda. Eski cumhurbaşkanlarının da aralarında bulunduğu reformist ve ılımlı figürler, sahadaki kazanımların diplomasi masasında tescillenmesi ve halkın sırtındaki savaş yükünün hafifletilmesi adına barışın onurlu bir seçenek olduğunu savunuyor. Şahin kanat ise diplomasinin işlevini yitirdiğini ve mevcut şartlarda tek çözümün askeri caydırıcılığı sonuna kadar kullanmak olduğunu dile getiriyor.
Tartışmalar resmi yayın organı İran Radyo ve Televizyon Kurumu’na (IRIB) kadar uzandı. Hükümet kanadı ve üst düzey bürokratlar, devlet televizyonunu tek taraflı yayın yapmakla, hükümet aleyhindeki şahin seslere orantısız biçimde ekran açarak kamusal alanda kutuplaşmayı körüklemekle itham etti.
Görüş ayrılıklarının devlet kurumlarında kalıcı bir çatlağa dönüşmesini engellemeye çalışan yasama, yürütme ve yargı başkanları ortak birlik çağrılarında bulunuyor. Yetkililer, mevcut hassas ortamda iç cepheyi sarsacak kışkırtmaların doğrudan vatana ihanet boyutuna ulaşabileceği uyarısını yinelerken; yükselen sert söylemlerin iç dengeleri daha da zayıflatmasından endişe ediliyor.
