Amerika Birleşik Devletleri Başkan Yardımcısı JD Vance, Washington ile Tahran arasında yedi ayı aşkın süredir devam eden askeri çatışmayı sona erdirecek olası bir barış anlaşması için İran’ın nükleer zenginleştirme kapasitesinde “ciddi ve somut” bir kesintiye gitmesi gerektiğini bildirdi. Reuters haber ajansına özel mülakat veren Vance, Washington yönetiminin geleceğe yönelik soyut vaatlerle yetinmeyeceğini vurguladı.
Daha önce eylül ayında geçici bir ateşkes mutabakatının müzakerelerinde arabuluculuk rolü üstlenen ancak kısa sürede çöken ateşkesin ardından diplomasinin tıkandığına işaret eden Vance, küresel enerji piyasalarını sarsan ve aylık maliyeti yaklaşık 3 milyar doları bulan savaşın sona ermesi için topun İran tarafında olduğunu kaydetti.
“Nükleer silah istemiyorsanız yüzde 60 zenginleştirme neden?”
Alaska seçim turu kapsamında değerlendirmelerde bulunan ABD Başkan Yardımcısı Vance, İran’ın uranyum zenginleştirme oranlarına dikkat çekerek şu ifadeleri kullandı:
“Eğer nükleer silah elde etmek istemiyorsanız, yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş yakıta neden ihtiyaç duyarsınız? Nükleer silah üretmeme taahhüdünüzü göstermek istiyorsanız yüksek düzeyde zenginleştirilmiş yakıt üretmeyi durdurursunuz. Bu konu bizim için en temel eşiktir. Sözleri eylemlerle takas etmeyeceğiz; Tahran’dan zenginleştirme kapasitesi konusunda somut adımlar bekliyoruz.”
İki ülke son haftalarda Hürmüz Boğazı’nın güvenliğini sağlamak ve çatışmaları durdurmak adına karşılıklı teklifler sunmuş, ancak Başkan Donald Trump Tahran’ın son önerisini reddederek Kongre ara seçimleri sonrası askeri operasyonların şiddetlenebileceği uyarısında bulunmuştu.
Washington’ın soru işareti: Tahran’da kararları kim alıyor?
Vance, diplomatik temasların önündeki en büyük engellerden birinin İran’daki karar alma mekanizmasındaki belirsizlik olduğunu öne sürdü. ABD’nin İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ve Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ile temas halinde olduğunu belirten Vance, savaşın ilk evresinde gerçekleşen ABD-İsrail hava operasyonlarında dini lider Ayetullah Ali Hamaney’in hayatını kaybetmesinin ardından yönetim hiyerarşisinde yetki karmaşası yaşandığını iddia etti.
Başkan Donald Trump da yaptığı açıklamada en büyük sorunun “İran’ı kimin yönettiğinin net olmaması” olduğunu dile getirmişti. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi ise bu iddiaları yalanlayarak, asıl sorunun Washington’dan gelen çelişkili ve tutarsız mesajlar olduğunu ifade etmişti.
Seçim öncesi 3 milyar dolarlık fatura
Aylık 3 milyar dolara ulaşan savaş maliyeti ve fırlayan küresel petrol fiyatları, yaklaşan Kongre ara seçimleri öncesinde Cumhuriyetçi Parti tabanında ve kararsız eyaletlerde ciddi bir rahatsızlık yaratıyor. Alaska’da Senatör Dan Sullivan’a destek mitingine katılan Vance, seçmenlerden enerji maliyetleri nedeniyle desteği kesmemelerini istedi.
Sahadaki askeri mühimmat eksikliği iddialarını reddeden Vance, İran güçlerinin Hürmüz Boğazı’nda ticari gemilere zaman zaman saldırılar düzenlese de enerji akışını tamamen durdurma kapasitesine sahip olmadığını savundu. 2028 başkanlık yarışına girip girmeyeceği sorusuna ise Vance, “Henüz buna odaklanmadım, doğam gereği ağırdan alan biriyim” yanıtını verdi.
