ABD merkezli ekonomi gazetesi The Wall Street Journal (WSJ), 7 Ekim 2023’ten bu yana üç yılı aşkın süredir birden fazla cephede devam eden savaşların maliyetinin İsrail ekonomisinde derin yaralar açtığını duyurdu. Gazeteye göre, tırmanan savunma harcamaları, kamu borcundaki hızlı artış ve ABD Başkanı Donald Trump’ın askeri yardımları kesme resti, Tel Aviv’de göreve gelecek yeni hükümeti güvenlik ile ekonomik büyüme arasında ağır bir açmazla karşı karşıya bırakıyor.
İsrail Merkez Bankası eski Başkanı ve İsrail Demokrasi Enstitüsü araştırmacısı Karnit Flug, manşet büyüme verilerinin arkasında biriken yapısal risklerin gizlendiğini belirterek, yeni kurulacak kabinenin vergi artışları, kamusal hizmet kısıntıları ve askeri bütçe tavanı konusunda acı reçeteler uygulamak zorunda kalacağını vurguladı.
Dört yıllık harp faturası: 130 milyar dolar
İsrail Merkez Bankası’nın resmi hesaplamalarına göre; 2023 ile 2026 yılları arasındaki askeri operasyonların, rezerv asker maliyetlerinin ve savaş tazminatlarının kamuya doğrudan mali faturası yaklaşık 130 milyar dolara (yaklaşık 405 milyar şekel) ulaştı.
Bu devasa nakit çıkışı kamu maliyesindeki dengeleri altüst etti:
- Kamu borcu: Savaş öncesinde gayrisafi yurt içi hasılanın (GSYİH) yaklaşık yüzde 60’ı seviyesinde bulunan kamu borç stoku, 2026 yılı itibarıyla yüzde 68 bandına tırmandı.
- Bütçe dengesi: 2022 yılını yüzde 0,6 bütçe fazlasıyla kapatan İsrail ekonomisinde, cari bütçe açığının GSYİH’ye oranının bu yıl yüzde 4,4 seviyesine ulaşması bekleniyor.
- Askeri bütçenin payı: Savunma harcamalarının milli gelir içindeki payı savaş öncesine kıyasla neredeyse ikiye katlanarak yaklaşık yüzde 8’e yükseldi. Bu durum; eğitim, sağlık ve sivil altyapı yatırımlarına ayrılan payın daralmasına yol açıyor.
Trump’ın askeri yardım kesintisi şok dalgası yarattı
Ekonomideki kırılganlığı artıran en kritik gelişme ise Washington hattında yaşanıyor. ABD, ikili askeri işbirliği anlaşmaları kapsamında İsrail’e her yıl 3,8 milyar dolar hibe sağlıyor ve savaş dönemlerinde Kongre üzerinden milyarlarca dolarlık ek acil savunma paketleri devreye sokuluyordu.
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, Amerikan yardımına bağımlılığı 10 yıla yayılan kademeli bir planla sonlandırmayı öngörürken, ABD Başkanı Donald Trump’ın askeri yardımları bu yıl sonu itibarıyla durduracaklarını açıklaması Tel Aviv’in planlarını altüst etti.
Uzmanlar, ABD desteğinin kesilmesinin yalnızca 10 milyar dolarlık silah tedarik açığı yaratmakla kalmayacağını; ortak istihbarat paylaşımı, teknoloji transferi ve entegre hava savunma mekanizmalarında da maddi bedeli ölçülemeyecek riskler doğuracağını değerlendiriyor.
