Orta Doğu’da tansiyon yeniden tırmanırken, ABD ve İsrail ekseninin İran’a yönelik yeni bir askeri harekat başlatma ihtimali uluslararası kamuoyunun gündemine oturdu. İngiliz The Guardian gazetesinde analist Simon Tisdall imzasıyla yayımlanan değerlendirmede, Washington ve Tel Aviv’in siyasi ve seçim odaklı hesaplarının bölgesel bir savaşı tetikleyebileceği, ancak çok taraflı diplomasinin felaketi durdurmak için halen kritik bir çıkış yolu sunduğu vurgulandı.
Analize göre, ABD Kongre ara seçimlerinin geride kalması, bugüne dek akaryakıt fiyatları ve enflasyon baskısı nedeniyle frene basan ABD Başkanı Donald Trump’ın üzerindeki siyasi kısıtlamaları hafifletebilir. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile koordinasyon halinde Tahran yönetimine yönelik askeri seçenekleri masaya yatırabileceği belirtilen Trump’ın, yalnızca nükleer tesisleri hedef alma amacını değil, daha önceki çatışmalarda kesin bir netice alamamanın getirdiği hesaplaşma güdüsünü de taşıdığı öne sürülüyor.
Askeri operasyonlar nükleer kapasiteyi yok etmeye yetmeyebilir
Tisdall, geniş çaplı hava saldırılarının dahi İran’ın yer altına taşınan nükleer altyapısını tamamen imha etmeye ve rejimi devirmeye yetmeyeceğini vurguluyor. Olası yeni bir askeri dalganın yalnızca sivil kayıpları ve insani trajedileri derinleştireceğine dikkat çeken analizde; şubat ayında Minab kentindeki bir okulun vurulması sonucu hayatını kaybeden 100’ü aşkın kız öğrenci örneğinde olduğu gibi, operasyonların ağır bedelini halkın ödeyeceği hatırlatılıyor.
İsrail cephesinde ise Gazze ve Lübnan operasyonları nedeniyle uluslararası baskı ve yolsuzluk davalarıyla kuşatılan Netanyahu’nun, dikkatleri yeniden “İran tehdidi” üzerine çekerek iç siyasette elini güçlendirmeyi ve koalisyon görüşmelerinde zemin kazanmayı hedeflediği kaydediliyor.
Petrol şoku ve bölgesel yayılma riski
Yeni bir çatışma dalgasının yalnızca iki aktörle sınırlı kalmayacağı, Hürmüz Boğazı ve Babülmendep gibi küresel enerji ve ticaret koridorlarını kilitleyebileceği uyarısı yapılıyor. Brent petrol fiyatlarında yaşanabilecek yeni bir sıçramanın küresel tedarik zincirlerini sarsacağı, çatışmaların Yemen, Irak, Lübnan ve Suudi Arabistan hattına yayılarak bölgedeki Amerikan üslerini doğrudan hedef haline getirebileceği belirtiliyor. Bu durumun aynı zamanda Washington ile savaşa sıcak bakmayan Avrupalı müttefikleri arasındaki fikir ayrılıklarını daha da derinleştirmesi bekleniyor.
Savaş kader değil: Saldırmazlık paktı masada
Tüm karamsar senaryolara rağmen analistler, savaşın kaçınılmaz bir kader olmadığını savunuyor. Katar’ın arabuluculuk çabalarının tamamen tükenmediği belirtilirken, Umman Dışişleri Bakanı Bedr el-Busaidi’nin The Guardian’a sunduğu barış vizyonu dikkat çekiyor. Umman diplomasi çevreleri; altı Körfez ülkesi, İran ve Irak’ı kapsayan kapsamlı bir “bölgesel saldırmazlık paktı” önererek, Orta Doğu’nun güvenliğinin dış güçler yerine bölge ülkelerinin kendi inisiyatifiyle sağlanması gerektiğini savunuyor.
Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan devrede
Krizin tırmanışını durdurmak amacıyla bölgenin üç kilit aktörü olan Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan’dan üst düzey yetkililerin Tahran’da temaslarda bulunması, askeri senaryoları engellemeye dönük bölgesel iradenin güçlendiğini kanıtlıyor. Eş zamanlı olarak İstanbul’da İngiliz ve Avrupalı temsilcilerin katılımıyla yapılan görüşmelerde de askeri yöntemler yerine diplomasinin önceliklendirilmesi çağrısı yapıldı.
Avrupalı diplomatlar ve bölge aktörleri; Washington ve Tel Aviv yönetimlerine, yeni bir savaşın getireceği maliyetin vadettiği siyasi kazanımlardan katbekat fazla olacağını açık bir dille hatırlatarak küresel bir felaketin önüne geçmeyi amaçlıyor.
