Irak genelindeki toptancı halleri ve perakende marketler; süt ve süt ürünlerinden kırmızı ete, sebze-meyveden konserve ve züccaciyeye kadar çok geniş bir yelpazede İran menşeli ürünlerle dolu. Düşük fiyatları ve coğrafi yakınlık avantajı sayesinde raflarda hakimiyet kuran bu ürünler, bölgede tırmanan savaş ve sınır hareketliliği nedeniyle yeni bir tartışmanın merkezine oturdu: Irak piyasası olası bir krizde İran mallarından vazgeçebilir mi?
Yüzde 70’e varan pazar payı ve dev fiyat farkı
Bağdat’taki toptancı ve perakendeciler, İran ürünlerinin özellikle temel gıda kalemlerindeki ağırlığına dikkat çekiyor. İşletmeciler, raflardaki süt ürünlerinin yaklaşık yüzde 70’inin İran menşeli olduğunu, Türkiye ve diğer bölge ülkelerinden gelen kaliteli alternatiflerin bulunmasına rağmen aradaki fiyat makasının çok açık olduğunu ifade ediyor.
Tüketicilerin alım gücünün belirleyici olduğu piyasada, bazı kalemlerde Türk ve yerli ürünlerin fiyatı İran mallarının birkaç katına kadar çıkabiliyor. Özellikle kırmızı ette helal kesim güvencesi ve maliyet avantajı, dar gelirli Iraklıların İran ürünlerine yönelmesinde başat rol oynuyor. Sebze, meyve ve konserve grubunda da fiyat-kalite dengesi İran ürünlerini vazgeçilmesi zor bir konuma yerleştiriyor.
Türk, Arap ve Çin alternatifleri masada
İran mallarının tedarikinde aksama yaşanması senaryosunda farklı tedarik kanalları öne çıkıyor:
- Türkiye ve Arap ülkeleri: Kalite çıtası yüksek olan Türk, Suudi Arabistan, Ürdün ve Mısır ürünleri hazır birer alternatif olarak görülse de yüksek fiyat seviyeleri dar gelirli tüketici için bariyer oluşturuyor.
- Çin pazarı: Endüstriyel ve ev gereçlerinde hacimli açığı kapatabilecek kapasiteye sahip olsa da gıda tarafında yerel tüketim alışkanlıklarına uyum sağlaması zor görünüyor.
- Bölgesel dağılım: İran mallarının ağırlığı sınıra yakın doğu ve güney vilayetlerinde en üst seviyedeyken, batı ve kuzey bölgelerinde çeşitlilik artıyor.
Yerli üretime destek çağrısı
Yaşanan jeopolitik çalkantılar, Iraklı vatandaşlar ve bazı tüccarlar arasında “milli üretime dönüş” talebini de kuvvetlendirdi. Yerli süt ve gıda fabrikalarının son dönemde kapasite artırdığını belirten üreticiler, pazarın tamamen İran’a mahkum olmadığını savunuyor.
Hükümetin yerli sanayiye ve tarıma yeterli teşvik ve enerji desteği sağlaması durumunda, Irak ürünlerinin hem kalite hem de fiyat açısından pazardaki boşluğu doldurabileceği, uzun vadeli ekonomik bağımsızlığın da bu yolla sağlanabileceği vurgulanıyor.
