İran’da “Yabancı İstihbarat Servisleri, Hükümetler veya Kurumların Nüfuzuyla Mücadele” başlıklı yasa teklifi, yürütme organı ile yasama organı arasında açık bir siyasi krize yol açtı. Cumhurbaşkanı Birinci Yardımcısı Muhammed Rıza Arif’in Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf’ın tasarıyı geri çekme sözü verdiğini açıklamasına rağmen milletvekilleri maddeleri oylamayı sürdürdü. Hükümet ise taslağın mevcut haline resmi olarak karşı çıktığını bildirdi.
Tasarının genel ilkeleri İslami Şura Meclisi’nde 183 oyla kabul edilirken, Cumhurbaşkanlığı Hukuk ile Bilim ve Teknoloji birimleri itiraz edilen maddeler için alternatif değişiklik metinleri hazırlamakla görevlendirildi.
Medyaya hapis cezası ve elçilik temaslarına izin şartı
Milli Güvenlik ve Dış Politika Komisyonu tarafından 33 maddeye genişletilen taslak metin, casuslukla mücadele adı altında ağır kısıtlamalar öngörüyor:
- Medya kısıtlaması: ABD ve İsrail menşeili medya kuruluşlarına demeç vermek veya bunlarla iş birliği yapmak 6 aydan 2 yıla kadar hapisle cezalandırılacak. Diğer yabancı basına mülakat verenlerin ise özel bir platform üzerinden İstihbarat Bakanlığı’na bildirim yapması zorunlu tutulacak.
- Diplomatik temas yasağı: Dışişleri Bakanlığı’ndan yazılı izin almaksızın yabancı büyükelçilikler, diplomatik misyonlar veya uluslararası kuruluşlarla temas kuranlara para ve kamu haklarından mahrumiyet cezası verilecek.
- Finansal denetim: Yabancı istihbaratla bağlantılı kişi ve kurumlardan fon ya da hizmet alımı bağımsızlığa ve güvenliğe tehdit kapsamında doğrudan suç sayılacak.
Hükümetin itirazı: Ülkeyi kendi içine kapatır
Pezeshkian hükümeti, casuslukla mücadele ilkesine karşı çıkmadığını ancak tasarıdaki muğlak tanımların meşru akademik, kültürel ve bilimsel faaliyetleri suç kapsamına sokabileceğini vurguluyor.
Kültür ve İslami İrşad Bakanı Abbas Salihi, getirilen ölçüsüz yasakların üniversitelerde ve sanat çevrelerinde korku iklimi yaratacağını ve İran’ı kendi eliyle “kültürel ve bilimsel bir tecride” sürükleyeceğini belirtti. Hükümet ayrıca taslağın bütçede karşılığı gösterilmemiş mali ve idari yükler getirdiğine dikkat çekiyor.
Düzenleme ve uzlaşı arayışı sürüyor
Meclis Başkanvekili Ali Nikzad sürecin durdurulmadığını açıklarken, Meclis Başkanı Kalibaf ise hassas bir dengeden yana mesaj vererek her dış temasın güvenlik tehdidi görülüp ülkenin dış dünyaya tamamen kapatılmaması gerektiği uyarısında bulundu.
Henüz yasalaşmayan ve Anayasayı Koruyucular Konseyi’ne gönderilmeyen taslağın nihai akıbeti; parlamento ile hükümetin meşru uluslararası iş birlikleri ile gerçek casusluk faaliyetlerini birbirinden ayıracak net hukuki tanımlar üzerinde uzlaşıp uzlaşamayacağına bağlı görünüyor.
