ABD’nin uyguladığı deniz ablukası ve sertleşen yaptırımlar karşısında İran genelinde insani ve ekonomik tedirginlik tırmanışa geçti. Washington yönetiminin ambargo çemberini daraltması ve taraflar arasındaki ateşkes girişimlerinin sonuçsuz kalması, başkent Tahran başta olmak üzere birçok kentte temel tüketim mallarına yönelik yoğun bir stok eğilimini tetikledi.
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nda yaptığı konuşmada ablukanın doğrudan sivilleri hedef aldığını, gıda ve ilaç tedarikini engellediğini vurgulayarak uluslararası topluma tepkisini dile getirdi. ABD Başkanı Donald Trump ise Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması karşılığında ekonomik yaptırımların hafifletilmesini öngören 7 günlük ateşkes teklifini reddetti. Diplomatik temasların tıkanmasıyla birlikte gerilim sekizinci ayına girdi.
Tahran’da market rafları ve ilaç depoları baskı altında
Sosyal medyada yayılan yeni bir askeri çatışma dalgası beklentisi, başkent sakinlerini un, pirinç, makarna, bakliyat ve sıvı yağ gibi uzun ömürlü temel gıdaları önceden depolamaya yöneltti. Market işletmecileri mevcut depoların henüz tükenmediğini ancak yerel para birimi riyalin değer kaybı ve tedarik zincirindeki aksamalar nedeniyle fiyatların her geçen gün yükseldiğini aktarıyor.
Sıvı yağ gibi kritik ürünlerde karaborsayı ve ani tükenmeyi önlemek amacıyla kişi başına satış kotaları devreye alınırken, havacılık yaptırımları nedeniyle ithal ürünlerin tedariki neredeyse durma noktasına geldi.
Eczanelerde bebek maması ve kritik ilaç sıkıntısı
Ambargo ve uçuş kısıtlamaları sağlık sektörünü doğrudan vurdu. Başkent Tahran’ın güneyindeki eczanelerde özellikle ithal bebek mamaları ve hayati önem taşıyan reçeteli ilaçlarda ciddi tedarik açığı yaşanıyor.
Sağlık yetkilileri yerli muadil ürünlerin mevcut olduğunu belirtseler de eczacılar, vatandaşların gelecekte hiç bulamama korkusuyla ihtiyaç duymadıkları ilaçları dahi önceden satın almaya çalıştıklarını bildiriyor. Bakanlık ise stokçuluğun ve düzensiz alımların önüne geçebilmek adına ilaç takibini dijital ve akıllı takip sistemleri üzerinden yürütmeye çalışıyor.
Üreticiler ve ihracatçılar sınır kapılarında tıkandı
Abluka sadece deniz ve hava ulaşımını değil, dolaylı yollardan kara ticaretini de olumsuz etkiliyor. Bölgesel tarım ihracatçısı konumundan iç pazara bağımlı hale gelen üreticiler, komşu ülkelerin ticari ilişkilerini askıya alması veya sınır geçişlerinin günlerce uzaması nedeniyle ürünlerini sevk edemiyor.
Sebze ve meyve yüklü tırların gümrük kapılarında bekleme sürelerinin uzaması tonlarca ürünün bozulmasına yol açarken, yerel üreticiler hasadın büyük bölümünü çok düşük fiyatlarla iç piyasada eritmek zorunda kalıyor. Ülke genelinde derinleşen yaşam maliyeti ve kuşatma şartları, Tahran sokaklarında hem ekonomik endişeleri hem de askeri gerilimin daha da tırmanacağı yönündeki beklentileri artırıyor.
