Türk milliyetçiliğinde düşman tanımı nasıl değişti?

El Cezire'de yayımlanan analiz, MHP'nin tarihsel süreçte değişen tehdit algısını ve İsrail merkezli yeni söylemini inceliyor.

Türk milliyetçiliğinde düşman tanımı nasıl değişti?

El Cezire’de yayımlanan kapsamlı bir analiz yazısında, Milliyetçi Hareket Partisi (MHP) Genel Başkanı Devlet Bahçeli’nin 1 Ekim 2024 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde (TBMM) Halkların Eşitlik ve Demokrasi Partisi (DEM Parti) sıralarına giderek eş genel başkan Tuncer Bakırhan ve milletvekilleriyle tokalaşmasından Kasım 2026’da açıkladığı 50 maddelik “Terörsüz Türkiye” bildirisine uzanan siyasi dönüşüm ele alındı. Habere göre, geçmişte meydanlarda idam ipi fırlatan ve çözüm süreçlerini sert dille eleştiren Bahçeli’nin başlattığı bu yeni dönem, Türk milliyetçiliğinin devlet aklı ve değişen siyasi dengeler doğrultusunda “düşman” tanımını nasıl yeniden kurguladığını gözler önüne seriyor.

Analizde, Bahçeli’nin 8 Ekim 2024 tarihli grup toplantısında DEM Parti’ye yönelik “Türkiye partisi olun” çağrısı yaparken, aynı konuşmada İsrail’i doğrudan hedef almasına dikkat çekiliyor. Bahçeli’nin İsrail’in nihai hedefinin Beyrut değil Ankara ve Anadolu coğrafyası olduğunu belirterek “yeni bir Sevr dayatması” uyarısında bulunması, iç cephedeki gerilimin yerini dış tehdide bıraktığı yeni bir siyasi denklem olarak değerlendiriliyor.

Osmanlı’dan soğuk savaşa değişen tehdit algısı

Yazıda, Türk milliyetçiliğinin kimlik inşasında “öteki” ve “düşman” kavramlarının tarihsel rolü akademik ve siyasi referanslarla inceleniyor. Balkan Savaşları’ndaki toprak kayıplarının ardından Ziya Gökalp ve Yusuf Akçura gibi isimlerin farklı milliyetçilik yorumlarıyla şekillenen sürecin, Cumhuriyet’in ilk yıllarında Nihal Atsız gibi ideologların yazılarında dışarıda tüm dünyayı, içeride ise komünistleri ve azınlıkları hedef alan bir çizgiye evrildiği aktarılıyor.

İkinci Dünya Savaşı sonrasında Sovyetler Birliği tehdidinin artmasıyla anti-komünizmin devlet katında meşruiyet zemini haline geldiği, 1960’ların ortasında Alparslan Türkeş liderliğinde teşkilatlanan Ülkücü hareketin sokak ve üniversite çatışmalarında komünizme karşı konumlandığı hatırlatılıyor. 12 Eylül 1980 darbesinin ardından hareketin “fikri iktidarda, kendisi zindanda” paradoksunu yaşadığı, Sovyetler Birliği’nin dağılmasıyla birlikte ise 1992 Milli Güvenlik Siyaset Belgesi’nde başat tehdidin “bölücülük” olarak tanımlanmasıyla odak noktasının tamamen PKK ve Kürt meselesine kaydığı ifade ediliyor.

1990’lardaki Türkiye-İsrail yakınlaşmasından 2023 kırılmasına

Analizde, MHP’nin İsrail’e bakışındaki keskin değişim tarihsel kronolojiyle ortaya konuyor. 1990’lı yıllarda Suriye destekli PKK tehdidine karşı Türk ordusunun ve devlet elitlerinin İsrail ile geliştirdiği askeri iş birliği döneminde Alparslan Türkeş’in 1992’de İstanbul’da İsrail Cumhurbaşkanı Haim Herzog ile görüşmesi, bir sinagog açılışına katılması ve 1993’te ABD’deki Yahudi kuruluşlarıyla temas kurması hatırlatılıyor. 1999 yılında MHP’nin koalisyon ortağı olduğu dönemde Milli Savunma Bakanı Sabahattin Çakmakoğlu imzasıyla İsrail ile 687,5 milyon dolarlık tank modernizasyonu anlaşması yapıldığı da metinde yer alıyor.

7 Ekim sonrası söylem ve “Sevr” vurgusu

2000’li yıllarda AK Parti hükümetlerinin Oslo görüşmeleri ve Dolmabahçe Mutabakatı gibi açılım adımlarına sert muhalefet eden Bahçeli’nin, 15 Temmuz 2016 darbe girişimi sonrasında “beka” kavramı etrafında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile ittifak kurduğu belirtiliyor.

İsrail’in MHP söyleminde birincil tehdit haline gelmesinin ise 7 Ekim 2023’te başlayan Gazze savaşıyla ivme kazandığı vurgulanıyor. Bahçeli’nin Gazze’ye yönelik saldırılar karşısında Türkiye’nin müdahale sorumluluğundan söz etmesi, İsrail’i “Nil’den Fırat’a vadedilmiş topraklar” hedefi doğrultusunda Anadolu’yu kuşatmaya çalışan bir tehdit olarak tanımlaması ve psikiyatrist Vamık Volkan’ın “seçilmiş travma” kavramına atıfla 1920 Sevr Antlaşması’nı hatırlatması bu dönüşümün temel taşları olarak gösteriliyor.

“Terörsüz Türkiye” açılımı ve 50 maddelik bildiri

Analizde, uluslararası ilişkilerdeki Kopenhag Okulu’nun “güvenlikleştirme” teorisine atıfta bulunularak, Türkiye’de İsrail tehdidinin güvenlikleştirilmesinin iç siyasette olağanüstü bir adım olarak Abdullah Öcalan ve Kürt hareketiyle uzlaşı arayışını tetiklediği savunuluyor. Bahçeli’nin 22 Ekim 2024’te örgütün feshedilmesi şartıyla “umut hakkı” gündemini açmasının ardından İYİ Parti Genel Başkanı Müsavat Dervişoğlu’nun meclis kürsüsünden ip atması ve Alparslan Türkeş’in kızı Ayyüce Türkeş’in sert tepkisi, milliyetçi tabandaki ayrışmanın yansımaları olarak aktarılıyor. Buna karşın ASAL ve ADA araştırma şirketlerinin 2025 ve 2026 yıllarındaki anketlerinde MHP seçmeninin yüzde 77 ila 82 oranında parti yönetiminin arkasında durduğu belirtiliyor.

Sürecin zirvesi olarak nitelendirilen 15 Kasım 2026 tarihli 50 maddelik “Terörsüz Türkiye” bildirisinde Bahçeli’nin etnik ve mezhepsel kamplaşmaların son bulması gerektiğini ilan ettiği kaydediliyor. Bildiride iç cephedeki “bin yıllık kardeşlik” vurgulanırken, dışarıdaki temel tehdidin bölgeyi saran “vekalet savaşları” ve bu savaşların arkasındaki İsrail politikaları olarak tanımlandığı ifade ediliyor.

Türk milliyetçiliğinde düşman tanımı nasıl değişti?
Haber Bülteni
Bültenimize Katılın

Tamamen Ücretsiz Olarak Bültenimize Abone Olabilirsin

Yeni haberlerden haberdar olmak için fırsatı kaçırma ve ücretsiz e-posta aboneliğini hemen başlat.

Spam göndermiyoruz. İstediğiniz zaman abonelikten çıkabilirsiniz.

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

0/30 karakter

KAI ile Sohbet Et

Yapay zeka asistanı
Sohbet sistemi şu anda aktif değil. Lütfen daha sonra tekrar deneyin.