Lübnan’da devam eden çatışmalar, sadece insani bir trajediye değil, aynı zamanda bölgenin binlerce yıllık uygarlık izlerinin ve kültürel hafızasının silinme riskiyle karşı karşıya kalmasına neden oluyor. UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde yer alan antik kentlerden yerel köylerdeki tarihi dokulara kadar pek çok eser, saldırıların doğrudan veya dolaylı hedefi haline geldi.
Kültürel Hafızaya Ağır Darbe
İsrail’in Lübnan genelindeki saldırıları; antik çağlardan Osmanlı dönemine kadar uzanan çok katmanlı bir tarihe ev sahipliği yapan yapıları tehdit ediyor. Özellikle güney bölgesinde yoğunlaşan çatışmalar, hem tescilli antik kentleri hem de bölgenin “yaşayan mirasını” hedef alıyor.
Hasar gören veya risk altında bulunan kritik yapılar arasında şunlar öne çıkıyor:
- Dünya Mirası: UNESCO listesindeki antik liman kenti Tyre (Sur) ve Baalbek.
- Kaleler: Kulesi ağır hasar alan Shema Kalesi, Beaufort Kalesi, Tibnin, Shaqif, Dubiyeh ve Deir Kifa kaleleri.
- Dini ve Sivil Yapılar: Nabi Shimon Safa türbesi ile Nabatieh, Bint Jbeil ve Yaroun gibi şehirlerin tarihi dokusu.
“Tarihi Yeniden İnşa Etmek Mümkün Değil”
Kültürel miras uzmanı Jean Yasmine, saldırıların sadece taş yapılara değil, toplumun “yaşayan mirasına” da zarar verdiğini vurguluyor. Yasmine, “Bir tarihi eseri restore etmek mümkündür ancak aslına uygunluğunu kaybeden bir yapının orijinalliğini geri getirmek imkansızdır” ifadeleriyle kaybın boyutuna dikkat çekiyor. Yasmine’e göre, bu saldırılar sadece binaları değil, toplumların kolektif hafızasını ve kültürel kimliğini de yok etmeyi hedefliyor.
Uluslararası Hukuk ve “Hague” İhlalleri
Lübnan’daki birçok tarihi bölge, 1954 Lahey Sözleşmesi kapsamında “güçlendirilmiş koruma” statüsüne sahip. Buna rağmen, söz konusu alanların askeri operasyonlar kapsamında hedef alınması veya riske atılması uluslararası hukuk açısından ciddi tartışmaları beraberinde getiriyor.
Kimliğin Silinmesi Riski
Uzmanlar, tarihi eserlerin hedef alınmasının “mekânın kimliğini değiştirme” çabası olduğunu savunuyor. Özellikle yerinden edilen halkın köylerine dönememesi ve tarihi yapıların yok edilmesi, bölgenin kültürel ve sosyolojik yapısının kalıcı olarak tahrip edilmesi anlamına geliyor.
Lübnan; Fenike, Roma, Bizans, Arap ve Osmanlı medeniyetlerinden kalma yüzlerce yıllık mirasıyla insanlık tarihinin en önemli merkezlerinden biri olma özelliğini koruyor. Ancak güncel çatışmalar, bu “ortak insanlık mirasının” korunması konusundaki uluslararası denetim mekanizmalarının yetersizliğini bir kez daha gözler önüne seriyor.
