İsrail’de 17 Ekim’de yapılan genel seçimlerin ardından net bir çoğunluğun çıkmamasıyla başlayan siyasi krizde, muhalefet lideri ve Yashar Partisi Genel Başkanı Gadi Eisenkot kritik bir çıkış yaptı. Hükümeti kurma görevini devralmaya hazırlanan Eisenkot, kurmayı hedeflediği “ulusal acil durum hükümeti”ne katılmak isteyen tüm siyasi partiler için dört temel şart belirlediğini açıkladı.
Eisenkot’un masaya koyduğu koşullar arasında; İsrail’in Yahudi devleti olarak tanınması, Hamas’ın terör örgütü kabul edilmesi, Bağımsızlık Bildirgesi’nin temel referans sayılması ve zorunlu askerlik/kamu hizmeti düzenlemesinin onaylanması yer alıyor.
Knesset’te 120 sandalyeden 61’ine ulaşmak zorunda olan Eisenkot, müzakerelerde önemli ilerleme kaydedildiğini belirterek hükümetin Yashar, Naftali Bennett liderliğindeki Yamina, Avigdor Liberman’ın Yisrael Beiteinu partisi ve Yair Golan öncülüğündeki Demokratlar İttifakı’ndan oluşan dörtlü blok zemininde yükseleceğini bildirdi.
Arap partilerinde bölünme: Şartlara ilk tepkiler
Seçimlerde toplam 19 sandalye kazanan Arap partileri, Eisenkot’un şartlarına farklı yaklaşımlar sergiledi. 11 milletvekiline sahip Ortak Liste bu koşulların tamamını reddettiğini duyururken; 8 sandalyeli Birleşik Arap Listesi’nin (Ra’am) hükümete dışarıdan destek sunabilmek adına bazı maddeler üzerinde esneklik gösterebileceği belirtiliyor.
Ortak Liste temsilcileri, İsrail’in “Yahudi devleti” olarak tanınması şartının, 1948 sınırları içindeki Filistinli Arapların eşit yurttaşlık ve siyasi temsil haklarını fiilen dışladığını savunuyor. Arap partileri, hükümete doğrudan bakan vermemekle birlikte ev yıkımlarının durdurulması, suçla mücadele ve Filistin meselesinde siyasi müzakerelerin önünün açılması karşılığında dışarıdan güvenoyu sağlama önerisini masada tutuyor.
Öte yandan Bağımsızlık Bildirgesi şartı, İsrail’in yazılı bir anayasası olmaması nedeniyle ayrım gözetmeksizin eşitlik ve demokrasi ilkelerinin kurucu metin üzerinden yeniden güvenceye alınmasını hedefliyor. Askerlik şartının ise Araplar için alternatif kamu hizmeti seçeneğiyle esnetilmesi, asıl olarak Haredi (Ultra-Ortodoks) Yahudilerin zorunlu askerlikten muafiyet ayrıcalığını sona erdirmeyi amaçladığı ifade ediliyor.
Liberman Arap vetosunu korudu, Haredilere kapıyı açtı
Hükümet denkleminin kilit aktörlerinden Yisrael Beiteinu lideri Avigdor Liberman, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada Arap partilerinin yer aldığı bir hükümete kesinlikle katılmayacağını yineledi. Ancak Liberman, 13 sandalyeli Haredi (Ultra-Ortodoks) partilerine yönelik önceki vetosunu kaldırarak, Ortak Liste ve Ra’am olmaksızın 61 sandalyeli bir sağ-merkez koalisyon arayışına yeşil ışık yaktı.
Liberman’ın bu manevrası, Netanyahu’yu tasfiye etmeyi amaçlayan muhalefet bloğunun Haredi partileriyle temas kurmasının önünü açsa da, zorunlu askerlik düzenlemesi Haredi tabanla uzlaşmayı zorlaştıran en büyük engel olarak duruyor.
Hükümet için masadaki olası senaryolar
Cumhurbaşkanı Isaac Herzog’un hükümeti kurma görevini resmen tevdi etmesinin ardından atanacak adayın 28 günlük yasal süresi bulunuyor; bu süre ihtiyaç halinde 14 gün daha uzatılabiliyor. İki adayın da başarısız olması durumunda meclis üçüncü bir isme 14 gün süre tanıyor; sonuç alınamazsa ülke yeniden erken seçime gidiyor.
Mevcut siyasi kilitlenmede öne çıkan senaryolar şunlar:
- Ra’am’ın dış desteğiyle azınlık hükümeti: Eisenkot bloğunun Haredi partilerden Birleşik Tevrat Yahudiliği ve dışarıdan Ra’am desteğiyle asgari çoğunluğu sağlaması.
- 48 sandalyeli geçici azınlık formülü: Netanyahu’yu başbakanlıktan düşürerek sağ bloktaki partileri kademeli olarak koalisyona çekme planı.
- Netanyahu ile rotasyonlu ulusal birlik: Tarafların başbakanlığı paylaşması üzerine kurulu ancak iki kanadın da şimdilik mesafeli durduğu senaryo.
