Lübnan’da şehirler arası ve şehir içi entegre bir toplu taşıma ağının bulunmaması, yüksek ulaşım maliyetleri ve aktarmalı uzun yolculuklar nedeniyle çalışanlar ve öğrenciler üzerinde ağır bir mali yük oluşturuyor. Ülke genelinde düzenli seferlerin olmaması, vatandaşları özel araçlara, taksilere ve düzensiz çalışan minibüslere yönlendirirken, hükümetin açıkladığı 300 otobüslük yeni plan bu krizi çözmeyi hedefliyor.
Başkent Beyrut ile ülkenin güneyindeki Sayda kenti arasındaki günlük ulaşım giderleri, krizin boyutunu gözler önüne seriyor. Sayda’da yaşayan üniversite öğrencisi Nurhan, haftada üç gün Beyrut’taki üniversitesine ulaşmak için üç farklı araç değiştiriyor ve yalnızca gidiş yönünde 500 ila 550 bin Lübnan lirası (yaklaşık 5,59 – 6,15 dolar) harcıyor. Beyrut’ta bir kahve şirketinde çalışan Mahmud ise haftanın beş günü Sayda’dan başkente gidip gelmek için günde yaklaşık 800 bin Lübnan lirası (8,94 dolar) ulaşım ücreti ödüyor.
Geçmişteki girişimler neden sonuçsuz kaldı?
Lübnan’da toplu taşımayı canlandırmaya yönelik önceki adımlar, finansman ve işletme sorunları nedeniyle sürdürülebilir olamadı:
- Fransız hibesi (2022): Mayıs 2022’de Fransa tarafından hibe edilen 50 otobüsten yalnızca 10’u aralık ayında Beyrut’ta dört hatta sefere başladı; ancak yakıt, bakım ve personel giderleri karşılanamadığı için altı hafta sonra Ocak 2023’te seferler durduruldu.
- Özel sektör ortaklığı (2024): Demiryolları ve Toplu Taşıma İdaresi, Mart 2024’te 49’u Fransız hibesi, 44’ü devlet malı olan toplam 93 otobüsün işletilmesi için özel bir şirketle anlaştı ve Temmuz 2024’te kademeli seferler yeniden başlatıldı.
- Katar hibesi ve elektrikli otobüsler (2025-2026): Aralık 2025’te Katar’dan hibe edilen 30 otobüs teslim alındı. Mayıs 2026’da ise Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) desteğiyle Biblos-Beyrut hattında güneş enerjili şarj istasyonuna sahip dört elektrikli otobüs hizmete girdi.
54 hat ve 300 otobüslük yeni kalkınma planı
Lübnan hükümeti, 23 Ekim 2026’da şehirler ve bölgeler arasındaki bağlantıyı güçlendirmek amacıyla 54 hat ve yaklaşık 300 otobüsten oluşan yeni bir toplu taşıma geliştirme planını duyurdu. Aşamalı olarak hayata geçirilecek planda ilk etapta 110 otobüsün, ardından 100 otobüsün daha filoya eklenmesi ve dizel ile elektrikli araçlardan oluşan karma bir sistem kurulması öngörülüyor.
Demiryolları ve Toplu Taşıma İdaresi Genel Müdürü Ziyad Şeya, Al Jazeera Net’e yaptığı açıklamada, mevcut aşamada yer alan 17 hattan 12’sinde seferlerin başladığını belirtti. Belirlenen takvime uyulması halinde gelecek yılın başında somut sonuçlar alınacağını ifade eden Şeya, projenin başarısı için bakanlıklar ve güvenlik güçleri arasında koordinasyon sağlanması ve trafikteki ihlallerin denetlenmesi gerektiğini vurguladı.
Finansman açığı ve uzmanların uyarıları
Toplam maliyeti 50 milyon doların üzerinde hesaplanan proje için hükümet yaklaşık 16 milyon dolarlık katkı taahhüdünde bulundu. Ancak kalan bütçe için uluslararası bağışçıların ve finans kuruluşlarının desteğine ihtiyaç duyuluyor.
Ekonomi uzmanı Dr. İmad Akkuş, toplu taşıma ağının eksiksiz işlemesi için yalnızca otobüs sayısını artırmanın yeterli olmayacağını belirtti. Akkuş’a göre sistemin başarısı; otobüslere özel tahsis edilmiş şeritlerin oluşturulmasına, sürdürülebilir bakım-işletme finansmanına ve mevcut minibüs ile taksi esnafının rekabet yerine entegre bir sistem dahilinde sürece dahil edilmesine bağlı bulunuyor. Beyrut, Trablusşam, Sayda, Sur ve Zahle gibi ana merkezleri kapsayan planın, kırsal beldelere ne ölçüde ulaşacağı ise vatandaşların günlük yaşamındaki etkisini belirleyecek.
