İsrail ordusu, Gazze Şeridi’ne yönelik hava saldırılarında yüksek sivil kaybını peşinen kabul eden askeri mekanizmayı gözler önüne seren “NAZA” belgeselinin yarattığı küresel yankıyı kırmak için karşı bir belgesel hazırladı. “NAZA: Gerçek Hikaye” (NAZA: The Real Story) adını taşıyan yapım; komutanların, istihbarat subaylarının ve yedek askerlerin açık kimlikleriyle verdikleri ifadeler ile ordu arşivinden sağlanan görüntüler eşliğinde resmi askeri anlatıyı savunmayı amaçlıyor.
İsrailli yönetmenler Yuval Abraham ve Rachel Szor tarafından çekilen ve Venedik Film Festivali’nde Jüri Özel Ödülü alan orijinal NAZA belgeseli ABD sinemalarında gösterime girerken, İsrail kanadı bu hamleyle uluslararası kamuoyunda oluşan sivil katliamı tepkilerini dengelemeye çalışıyor.
Tel Aviv çatılarında iki farklı anlatı
Karşı film, biçimsel olarak hedef aldığı NAZA belgeselinin görsel dilini kopyalayarak röportajları Tel Aviv binalarının çatılarında gece çekimleriyle gerçekleştirdi. İki yapım arasındaki temel fark ise tanıkların şeffaflığında ortaya çıkıyor:
- Orijinal NAZA belgeselinde, misilleme ve yargılanma korkusu nedeniyle kimlikleri gizlenen 24 İsrailli subay ve istihbaratçının itirafları yer alıyor.
- İsrail ordusunun desteklediği 49 dakikalık karşı yapımdaysa askerler açık kimlikleriyle konuşarak, sivil zayiat kurallarına uyulduğunu ve Hamas’ın sivilleri kalkan olarak kullandığını öne sürüyor.
- Web sitesi üzerinden ücretsiz erişime açılan karşı film, İbranicenin yanı sıra Türkçe, Arapça, İngilizce, Fransızca, İspanyolca ve Rusça dublaj ile 39 dilde altyazı desteği sunuyor.
Yapay zeka ile hedef belirleme ve sivil zayiat itirafları
Orijinal “NAZA” belgeseli, adını İsrail ordusunun hava harekatlarında öngörülen sivil kayıp sayısını ifade etmek için kullandığı askeri bir kısaltmadan alıyor. Belgeselde tanıklık yapan ordu mensupları; gözetleme verilerini işleyen yapay zeka araçlarının on binlerce ismi hedef listesine eklediğini, binaların bu sistemlerle belirlendiğini ve tek bir Hamas mensubunu vurmak uğruna 500 sivilin hayatını kaybedeceği bilinen operasyonlara onay verildiğini ifşa etmişti.
İsrail ordusu iddiaları reddederek yapay zekanın sadece destek aracı olduğunu ve nihai kararın insan komutanlarca verildiğini savunurken; yapımcı İngiliz The Guardian gazetesi, araştırmanın 2023-2025 yılları arasında üst düzey karar vericiler dahil 100’ü aşkın askeri kaynak ve sızdırılan gizli belgelerle titizlikle doğrulandığını açıkladı.
Tehditler, vatandaşlıktan çıkarma çağrıları ve ABD desteği
NAZA belgeseli İsrail siyasetinde de büyük bir kriz yarattı. Başbakan Binyamin Netanyahu filmi sert sözlerle hedef alırken, bazı kabine üyeleri yönetmenlerin İsrail vatandaşlığından çıkarılmasını talep etti. Yönetmen Yuval Abraham ise can güvenliği endişesiyle ülkesine dönmekten çekindiğini açıkladı.
ABD’de bağımsız dağıtım modeliyle New York, Los Angeles, Chicago ve Seattle gibi metropollerde vizyona giren belgesel, Kasım ayı sonunda internet üzerinden ücretsiz izlemeye sunulacak. Yönetmenler, Brown Üniversitesi verilerine göre iki yılda 21,7 milyar dolarlık askeri yardım sağlayan ABD vergi mükelleflerinin, finanse ettikleri silahların sahada nasıl yıkıcı bir sivil bilançoya yol açtığını görmesi gerektiğini vurguluyor. Gazze’deki Sağlık Bakanlığı verileri, saldırılarda hayatını kaybedenlerin sayısının 74 bini aştığını ve kurbanların yaklaşık yarısını kadın ve çocukların oluşturduğunu bildiriyor.
