Orta Doğu’da diplomatik müzakere kanallarının neredeyse tamamen kapanmasıyla birlikte, ABD ve İsrail’in İran’a yönelik yeni bir askeri operasyon başlatma ihtimali analistlere göre kritik bir eşiğe ulaştı. Tahran yönetiminin deniz ablukası ve yaptırımlara karşı Hürmüz Boğazı’nda misilleme kapasitesini artırması, bölgede her an patlak verebilecek geniş çaplı bir çatışmanın habercisi olarak yorumlanıyor.
Gerilimi artıran en somut işaretlerden biri, ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth’in Tel Aviv’e gerçekleştirdiği gizli ziyaret oldu. Amerikan basınına yansıyan bilgilere göre Hegseth, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile bir araya gelerek İran’a yönelik muhtemel saldırı senaryolarını ele aldı. Ziyaretin gerçekleştiği gün İsrail savaş uçaklarının İran sınır hattı yakınlarında devriye uçuşu gerçekleştirmesi, askeri hareketliliğin boyutunu ortaya koydu.
Seçim hesapları ve askeri takvim
Siyasi analistler, Washington ile Tel Aviv yönetimlerinin takvimleri arasında belirgin bir zamanlama farkı olduğuna işaret ediyor. Batılı kaynaklar, ABD Başkanı Donald Trump’ın önümüzdeki ay yapılacak Kongre ara seçimleri öncesinde petrol fiyatlarını yükseltecek ve kamuoyu tepkisi çekecek yeni bir sıcak çatışmaya girmek istemediğini öne sürüyor.
Buna karşılık 27 Ekim’deki parlamento seçimlerinde zorlu bir sınav verecek olan İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun, seçim yenilgisinden kaçınmak ve iç kamuoyunu konsolide etmek amacıyla askeri operasyonları hızlandırmak istediği değerlendiriliyor.
Askeri strateji uzmanı Richard Weitz, İsrail’in şu aşamada Trump’ın ara seçim uyarısına bağlı kalarak kapsamlı bir saldırıdan kaçındığını savunuyor. Weitz’e göre ABD lideri ara seçimlerin ardından Tahran’a yönelik baskıyı yeniden tırmandıracak, ancak Tahran olası bir harekatın kaçınılmaz olduğunu anladığı takdirde ilk adımı atarak önleyici vuruşlar yapabilir.
Tahran resti çekti: ‘Topyekun bir varoluş mücadelesi’
İranlı uzmanlar ise meselenin geçici bir gerilimden öteye geçtiğini ve Tahran’ın süreci bir “varoluş savaşı” olarak ele aldığını vurguluyor. İranlı araştırmacı Ali Ekber Dareyni, Tahran yönetiminin hem diplomasiyi tükettiğini hem de en sert askeri senaryolara hazırlandığını kaydetti.
Dareyni, İran’ın savunma stratejisine ilişkin şu uyarılarda bulundu:
- Hürmüz Boğazı Denetimi: Tahran yönetimi, petrol ambargosu ve limanlara uygulanan abluka kaldırılmadan deniz ticaretinin güvenli bir şekilde işlemesine izin vermeyeceğini net biçimde ortaya koydu. Gerekirse boğaza yeni mayın hatları döşenecek.
- Ortak Cephe Algısı: İran askeri doktrini, Washington ile Tel Aviv arasında bir ayrım yapmıyor; herhangi bir taraftan gelecek saldırı “ortak operasyon” sayılarak her iki aktör de doğrudan hedef alınacak.
- Hedef Alanının Genişlemesi: Olası bir çatışmada İsrail stratejik bir hedef olarak doğrudan vurulacak ve bölgedeki Amerikan askeri üsleri de ateş çemberine dahil edilecek.
Karşılıklı sert mesajlar
Krizin tırmanışına dair son açıklamalarda bulunan ABD Başkanı Donald Trump, şu anda Tahran ile resmi bir müzakere yürütmediklerini belirterek “Öyle ya da böyle yakında bir şeyler gerçekleşecek” ifadelerini kullandı. İran Devrim Muhafızları ise ABD ordusunun bölgedeki varlığını tehlikeli biçimde sürdürmesi halinde gerilimin doğrudan Orta Doğu’daki Amerikan üslerine sıçrayacağı uyarısını yineledi.
