Suriye’de devrik Beşar Esad rejiminin görevlileri tarafından devrim sürecinde işlenen suçların aydınlatılması ve sorumluların cezalandırılması için başlatılan “geçiş dönemi adaleti” yargılamaları hız kazandı. Suriyeli üst düzey adli makamlar, mahkemelerin geçtiğimiz haftalarda çok sayıda sanık hakkında nihai kararlar verdiğini ve şu anda onlarca yeni dosyanın inceleme aşamasında olduğunu açıkladı.
Şam 4. Ağır Ceza Mahkemesi Başkanı Yargıç Fahrettin el-Uryan, geçiş dönemi adaleti mekanizmasının kesintisiz işlediğini belirterek mahkeme heyetinin önünde 61 aktif davanın bulunduğunu bildirdi. Kamuoyuna ve basına yansıyan davaların çoğunlukla bilinen isimleri kapsadığını kaydeden el-Uryan, yerel düzeyde işlenen ve failleri kamuoyu tarafından tanınmayan ancak en az diğerleri kadar ağır suçları içeren pek çok davanın da titizlikle ele alındığını ifade etti.
İntikam değil, uluslararası standartlarda hukuki süreç
Yargılamaların intikam duygusuyla değil, insani ve hukuki ilkeler doğrultusunda yürütüldüğünü vurgulayan el-Uryan, suç kapsamının yalnızca cinayetlerle sınırlı kalmadığını; zorla kaybetme, işkence, meskenlerin yıkılması ve zorla göç ettirme suçlarının da soruşturulduğunu belirtti.
Sanıkların tam savunma hakkına sahip olduğuna dikkat çeken Mahkeme Başkanı; avukat tutma, gerekirse mahkemece müdafi atanması, delilleri inceleme ve itiraz etme haklarının hem savunma hem de mağdur taraf için güvence altına alındığını dile getirdi.
Geçiş mahkemelerinin işleyişi ve yargı yetkisi
Ulusal Geçiş Dönemi Adaleti Heyeti Sevk Yargıcı Abdürrezzak el-Hüseyin ise sürecin delil toplama aşamasından nihai hükme kadar çok aşamalı işlediğini kaydetti. Sürecin savcılık ve sorgu hakimliklerince başlatıldığını, sevk yargıcının incelemesinin ardından tarafların hazır bulunduğu ağır ceza mahkemelerinde hükme bağlandığını aktardı.
El-Hüseyin, geleneksel yargı ile geçiş dönemi adaleti arasındaki temel farkın suçun niteliği ve vahameti olduğunu belirterek şu detaylara dikkat çekti:
- Uluslararası Suç Tanımı: Anayasal bildirgeye göre yetkilendirilen mahkemeler; savaş suçları ve insanlığa karşı suçlar gibi Suriye halkına yöneltilen en ağır ihlalleri inceliyor.
- Karma Hukuk Düzeni: Suçun tanımı ve sorumluluk tipleri uluslararası ceza hukuku standartlarına göre belirlenirken, verilecek cezalar Suriye ceza kanunları çerçevesinde uygulanıyor.
- Tam Yargı Bağımsızlığı: Adalet Bakanlığı ve Yüksek Yargı Konseyi’nin mahkemelerin bağımsızlığına tam teminat sağladığı, hiçbir dış müdahalenin kabul edilmediği belirtiliyor.
Duruşmalar uluslararası gözlemcilere açık yürütülüyor
Yargı süreçlerinin şeffaflığına vurgu yapan Abdürrezzak el-Hüseyin, “Gizleyecek hiçbir şeyimiz yok. Uluslararası kuruluşların, insan hakları aktivistlerinin duruşmaları yerinde izlemesini ve Suriye adaletinin bu süreci nasıl işlettiğini doğrudan görmesini istiyoruz” ifadelerini kullandı.
Şam 4. Ağır Ceza Mahkemesi, geçtiğimiz aylarda devrik rejimin önde gelen isimleri hakkında önemli kararlara imza atmıştı. Bu kapsamda Beşar Esad, Mahir Esad, Fehd el-Freyc, Luey el-Ali, Kusey Meyhub ve Vefik Nasır gıyabında; Vasim Esad, Atıf Necip ve eski müftü Ahmed Hassun ise duruşma salonunda hazır bulunarak haklarında çoğunluğu idam olmak üzere cezai hükümlere çarptırılmıştı. Mahkemenin mevcut 61 dosyaya ilişkin duruşmaları önümüzdeki günlerde devam edecek.
