İngiltere’de “Filistin Eylemi” (Palestine Action) grubunun terörle mücadele yasaları kapsamında yasaklanması, ülkedeki yayıncılık dünyasında geniş yankı uyandıran bir krize yol açtı. İrlandalı ünlü romancı Sally Rooney’nin yayıncısı Faber, telif gelirlerinin aktarımı konusundaki yasal engeller nedeniyle yazarın rızasıyla İngiltere pazarına kitap tedarikini durdurduğunu duyurdu. Yaşanan gelişmeler, edebiyat ve sanat çevrelerinde büyük tepki toplarken, 150’yi aşkın yazar ve kamu figürü İngiliz hükümetine ortak bir açık mektupla çağrıda bulundu.
İmzacılar yayımladıkları bildiride, “Sally Rooney bir yazardır, terörist değil. Eserleri kamuoyunun erişimine açık kalmalıdır” ifadelerine yer vererek, terörle mücadele mevzuatının edebiyat dolaşımını engellemesini ve ifade özgürlüğünü kısıtlamasını eleştirdi.
Edebiyat ve sanat dünyasından güçlü dayanışma
Yayımlanan açık mektup, edebiyat ve sinema dünyasının önde gelen isimlerinin katılımıyla dikkat çekici bir ağırlık kazandı. Destek verenler arasında Nobel Edebiyat Ödülü sahipleri Annie Ernaux, J.M. Coetzee ve Anne Carson’ın yanı sıra Arundhati Roy, Zadie Smith ve Colm Tóibín gibi dünyaca tanınan yazarlar yer aldı.
Dayanışma yalnızca edebiyat çevreleriyle sınırlı kalmadı; Rooney’nin ünlü eseri “Normal People”ın televizyon uyarlamasında başrolü paylaşan Paul Mescal ve Daisy Edgar-Jones ile dizinin yönetmeni Lenny Abrahamson da bildiriye imza atan isimler arasında yer aldı.
Boykot süreci ve telif açmazı
Rooney’nin Filistin yanlısı tutumu daha önceki yıllara dayanıyor. İrlandalı yazar, 2021 yılında BDS (İsrail’e Yönelik Boykot, Yatırımların Geri Çekilmesi ve Yaptırımlar) hareketinin kurallarına dayanarak “Güzel Dünya, Neredesin” romanının İbranice çeviri haklarını İsrailli bir yayınevine devretmeyi reddetmişti.
Mevcut süreçte ise Rooney, kitap satışlarından ve televizyon teliflerinden elde ettiği gelirleri İngiltere’de yasaklanan Palestine Action grubuna bağışlayacağını duyurdu. İngiliz mevzuatı ise yayınevi Faber’in elde edilen telifleri yazara aktarmasını hukuki açıdan suç kapsamına soktu.
Faber yayınevi, bir yazarın telif ücretini ödemeden eserlerini satmanın “etik olarak kabul edilemez” olduğunu belirterek tedarikin durdurulduğunu, ancak yazarın diğer ülkelerdeki yayın süreçlerinin sürdüğünü açıkladı. İngiltere’deki kitapçılar ellerindeki mevcut stokları satmaya devam edebilirken, yayınevinden yeni sipariş veremiyor.
İfade özgürlüğü tartışmaları ve yasal süreç
İnsan hakları örgütleri, terör tanımının genişletilmesinin meşru düşünce açıklama hakkını ve Filistin ile dayanışma eylemlerini kısıtlayacağı uyarısında bulunuyor. Uluslararası Af Örgütü Birleşik Krallık Şubesi, desteğin suç sayılmasına ilişkin geniş yoruma karşı çıkarak dayanışma hareketlerinin kriminalize edilmesini eleştirdi.
İngiltere İçişleri Bakanlığı ise yasaklama kararının grubun şiddet eylemleri ve kamu zararlarına yol açması nedeniyle alındığını savunurken, barışçıl protestoların koruma altında olduğunu ileri sürdü.
Palestine Action kurucu ortağı Huda Ammori’nin yasak kararına karşı açtığı dava kapsamında İngiltere Yüksek Mahkemesi, 4-5 Kasım 2026 tarihlerinde itirazı esastan görüşecek. İlk derece mahkemesinin yasağı iptal etmesinin ardından istinaf mahkemesi kararı onamış, dosya nihai karar için Yüksek Mahkeme’ye taşınmıştı.
