Sudan’da siyasi yaşam, sayıları 109’u bulan kayıtlı siyasi partilerle oldukça kalabalık bir görünüm sergiliyor. Ancak uzmanlar ve kamuoyu, bu partilerin büyük çoğunluğunun halkla bağı olmayan, siyasi faaliyetten uzak ve “tabela partisi” statüsünde olduğu görüşünde birleşiyor. Ülkedeki siyasi yapının bu denli parçalı olması, “demokrasi mi yoksa siyasi bir hastalık mı?” sorusunu gündeme getiriyor.
Sudan’daki siyasi oluşumlar genel olarak üç ana grupta toplanıyor:
Tarihi/Öncü Partiler: 1956 bağımsızlığı öncesinden gelen, Ümmet Partisi ve Demokratik Birlik Partisi gibi köklü yapılar.
İdeolojik/Akidevi Partiler: İslamcı akımlar, Komünist Parti ve Baas gibi ideolojik temelli gruplar. Bu yapılar, yaşanan iç bölünmelerle sürekli yeni versiyonlar üretmiş durumda.
Modern/Yeni Partiler: Genellikle popülerlik kazanma çabasıyla kurulan ancak halk nezdinde tutunamayıp ittifak arayışlarıyla varlığını sürdürmeye çalışan yapılar.
Reform arayışları ve “kayıt” sorunu
Sudan’da siyasi partilerin kaydı, 2007 yılında Siyasi Partiler Konseyi’nin kurulmasına kadar İngiliz sömürge sisteminden miras kalan bir “bildirim” usulüyle yürütülüyordu. 2007’de çıkan kanunla birlikte bu süreç kurumsallaşsa da, dönemin yönetimi siyasi tekel suçlamalarından kaçınmak adına kayıt süreçlerini oldukça basitleştirmişti.
Eski Adalet Bakanı ve Siyasi Partiler Konseyi Başkanı Muhammed Ahmed Salim, geçmişte sadece 100 kişiyle parti kurulabildiğini, daha sonra bu sayının 500’e çıkarıldığını belirtiyor. Ancak bu düzenlemeler, partilerin “gerçek bir tabana” dayanmasını sağlamaktan ziyade, çok sayıda küçük ve etkisiz yapının türemesine zemin hazırladı. Reform önerileri arasında, partilerin ulusal düzeyde temsil edilebilmesi için en az 2 bin kişilik üye şartı getirilmesi ve seçimlerde belirli bir oy barajını geçemeyen partilerin kapatılması gibi ciddi düzenlemeler tartışılıyor.
“Çanta partileri” ve savaşın etkisi
Yerel dilde “Çanta Partileri” (Al-Şanta) olarak adlandırılan bu oluşumlar, herhangi bir genel merkezleri veya seçim tabanları bulunmadığı için eleştiriliyor. Parti liderlerinin evraklarını ve mühürlerini bir çantada taşımasıyla anılan bu yapılar, Sudan siyasetinin en büyük tartışma konularından biri.
Savaşın gölgesinde siyasetin durumu
Mevcut iç savaş durumu, zaten zayıf olan siyasi partilerin etkinliğini daha da düşürdü. Savaş, kamu alanını tarafların tekeline alarak farklı seslerin duyulmasını engelliyor. Uzmanlara göre:
Siyasetin yerini silah aldı: Eleştirel sesler, taraflarca “diğer tarafın ajanı” veya “hain” olarak yaftalanma riskiyle karşı karşıya.
Dijital dönüşüm eksikliği: Geleneksel siyaset tarzı, çağın gerektirdiği dijital ve interaktif yöntemlere evrilemedi.
Siyasi meşruiyet kaybı: Çoğu parti, yerel veya ulusal sorunlara alternatif üretmek yerine sadece kişisel ajandaların yürütücüsü haline geldi.
Gelecek için “ayıklanma” ihtiyacı
Siyasi Partiler Konseyi, geçtiğimiz dönemlerde yaptığı çalışmalarla, uzun süredir kongrelerini düzenlemeyen ve faaliyet göstermeyen partileri tespit etmeye çalışıyor. Konsey verilerine göre kayıtlı 109 partiden sadece küçük bir kısmının verileri güncel.
Akademisyenler ve siyaset bilimciler, bu kadar çok partinin varlığının ulusal bir mutabakata ulaşmayı zorlaştırdığına ve “hizipçiliği” derinleştirdiğine dikkat çekiyor. Reformun temelinde ise sadece kağıt üzerinde var olan bu yapıların elenmesi ve siyasetin kişisel ajandalar yerine “halka hizmet” odaklı kurumsal bir yapıya kavuşturulması yatıyor.
